على زمانى قمشه اى
309
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
كه براى سال مذكور ذكر شده است بىگمان از اشتباه ناسخان كتب قدما سرچشمه گرفته و برخى ديگر از تفسيرهاى نادرست محققان متأخر كه روايات متقدمان را بهدرستى درنيافتهاند نشأت گرفته است ، و از آن جمله است روايت مؤلف تاريخ بناكتى كه مبدأ گاهشمارى جلالى را 417 هجرى قمرى نوشته است ، و از آنجا كه ملكشاه و بسيارى ديگر از دستاندركاران تأسيس گاهشمارى مذكور در آن تاريخ هنوز چشم به جهان نگشوده بودند تاريخ مذكور نمىتواند درست باشد و شك نيست كه رقم 417 از جابجا شدن اعداد هفت و يك در رقم 471 - كه به دلايلى كه بيان خواهيم داشت رقم درست سال مبدأ جلالى است - شكل گرفته است . بلسارا در چند جا سال تأسيس گاهشمارى جلالى را به درخواست ملكشاه در سال 1099 مسيحى ذكر كرده است و چون ملكشاه خود در سال 1092 درگذشته است سال 1099 نمىتواند درست باشد . گمراهى برخى از محققان كه سال 468 هجرى قمرى را سال مبدأ گاهشمارى جلالى پنداشتهاند نيز از روايت نادرست الغ بيك سرچشمه گرفته است . الغ بيك در زيج خود براى سال مبدأ گاهشمارى جلالى دو روايت 468 و 471 هجرى قمرى را ذكر مىكند ، امّا خود سال 471 را از آن روى كه - به ادعاى وى - قبول عامه يافته است ، ترجيح مىدهد . عبد العلى بيرجندى كه بر زيج الغ بيك شرح مفصلى نوشته است دربارهء مبدأ گاهشمارى مذكور مىنويسد : « مبدأ آن در نزد بعضى روز يكشنبه پنجم شعبان ثمان و ستين و أربعمائة [ - 468 ] هجرى و در نزد بعضى ديگر جمعه دهم رمضان احدى و سبعين و اربعمائه [ 471 ] هجرى است چنانچه تفاوت هزار و نود و هفت روز باشد و سبب اختلاف ما را معلوم نيست و چون رأى دوم مشهورتر است ما بر آن رفتيم » . سخنان مشابهى در