فزارى كسى است كه زيج را بر مبناى سال‌هاى عربى ترتيب داد و نخستين كسى است كه در امر زيج به نثر و نظم تأليف دارد . « 1 » قفطى او را چنين توصيف كرده است : پيشواى دانشمند معروفى است كه نام او در زمرهء حكماى اسلام آورده شده است ، او نخستين كسى است كه در اسلام اسطرلاب ساخت ، از نبيره‌هاى سمرة بن جندب بود و تمايلى به فلك‌شناسى و مسائل مربوط به آن داشت . تصنيفاتى دارد ، از جمله كتاب « تسطيح الكرة » است كه تمام دانشمندان اسلامى از آن استفاده كرده‌اند . « 2 » النديم دربارهء وى گفته است او نخستين كسى است كه در اسلام اسطرلاب ساخت و آن را به‌صورت‌هاى مبطخ « 3 » و مسطح تعبيه كرد . « 4 » [ سيد ] بن طاوس « 5 » در اوّل كتاب خود « فرج المهوم » تصريح مىكند كه

--> ( 1 ) . فلاسفه شيعه ص 67 ، ترجمه سيد جعفر غضبان ، سازمان انتشارات و آموزش اسلامى ، 1347 ، در اين كتاب از اين نسخه استفاده شده است . ( 2 ) . اخبار الحكماء ، ص 42 . ( 3 ) . در متن عربى چاپ نخست و ترجمهء فارسى اين كتاب ، همه جا مبطخ به‌معنى پهن و گسترده كه همان مفهوم مسطح را مىدهد آمده است و در كتاب « الفهرست » نديم ، چاپ تجدد نيز اين لفظ ، ( اسطرلاب مبطخ ) است ، امّا در لغتنامهء دهخدا در توصيف انواع اسطرلاب‌ها به نقل از كتاب معتبر « التفهيم » بيرونى ، چاپ همائى ، ص 285 امده است : « اسطرلاب مبطخ ، و آن لونى است كه مقنطراتش ، و منطقة البروج اندر و گرد نبوند و لكن فشرده و پهن چون خربزه وزين جهت مبطخ خوانند » . شادروان دهخدا ذيل لغت مبطخ مرقوم داشته‌اند : « خربزه شكل - تركيب : - اسطرلاب مبطخ ، نام قسمى اسطرلاب . اسطرلاب خربزه‌اىشكل ، و مبطح با حاء حطى ( حاء مهمله ) غلط است » . ( 4 ) . الفهرست ، ص 381 . ( 5 ) . سيد رضى الدّين على بن موسى بن جعفر بن محمد بن احمد بن طاوس علوى فاطمى حسينى حلى مشهور به ابن طاوس ، مكنى به ابو القاسم و ملقب به رضى الدّين