5 . رسالة فى عمل الاسطرلاب المسرطن ، از ابو نصر احمد بن وزير . نسخه‌اى از اين اثر در ليدن موجود است . تعيين وقت به كمك اسطرلاب ابتدا بايد ارتفاع يك جرم سماوى ، مثلا خورشيد را تعيين كرد . براى اين كار ربع ارتفاع را به‌سوى خورشيد مىگيريم و عضاده را مىچرخانيم تا خورشيد از ميان سوراخ‌هاى هر دو لبنه ديده شود . مرى عضاده بر مدرج ارتفاع ، ارتفاع خورشيد را نشان مىدهد . آنگاه صفيحه‌اى را كه عرض جغرافيايى مكان اندازه‌گيرى ( يا نزديك‌ترين عرض جغرافيايى به آن ) را دربردارد ، در زير عنكبوت قرار مىدهيم . عنكبوت را مىچرخانيم تا طالع آفتاب ، يعنى برج و درجه‌اى كه خورشيد در آن قرار دارد ( مثلا دهم ميزان ) ، بر مقنطره‌اى قرار گيرد كه برابر ارتفاع خورشيد است . در اينجا ، درجه‌اى را كه مرى رأس الجدى بر درجات 360 گانهء حجره نشان مىدهد ، به خاطر مىسپاريم . آنگاه طالع آفتاب ( مثلا دهم ميزان ) را بر افق مشرق قرار مىدهيم ؛ بار ديگر درجه‌اى را كه مرى رأس الجدى نشان مىدهد ، در نظر مىگيريم . تفاضل اين دو درجه مقدار قوسى است كه خورشيد از لحظهء برآمدن تا زمان اندازه‌گيرى پيموده است و آن را داير گذشته از روز خوانند . از آنجا كه خورشيد در هر ساعت ؟ ؟ 15 از مدار خود را مىپيمايد ، اگر اين تفاضل مثلا ؟ ؟ 82 باشد ، با محاسبهء زير مقدار زمانى كه از برآمدن آفتاب گذشته است ، به‌دست‌مىآيد : 5 ساعت و 28 دقيقه - 15 / 82 اسطرلاب‌هاى به‌جا مانده از اسطرلاب‌هاى قديم يونان نمونه‌اى به‌جا نمانده است ؛ امّا مسلمانان