اين ابزار در برخى منابع كهن ، « ذات الصفائح » ناميده شده است . اسطرلاب در آغاز به شكل كره ساخته مىشد ، در جهان اسلام نيز به‌رغم آشنايى با اسطرلاب مسطّح ، نخست به اسطرلاب كروى توجه بيشترى نشان داده شد ، فضل بن حاتم نيريزى ( سدهء 3 ) نيز طى رساله‌اى درباره اسطرلاب كروى ، از مزاياى آن بر اسطرلاب مسطح ياد كرده است . گفته مىشود كه بطلميوس مبتكر اسطرلاب مسطّح بوده است . طرح و ساخت اين نوع اسطرلاب مستلزم آشنايى با ترسيم تصوير فضاى سه‌بعدى بر صفحه مسطح است كه ابرخس و بطلميوس از آن به خوبى آگاهى داشتند . ابن نديم ، ابيون بطريق را مبتكر اسطرلاب مسطح مىشمارد ، سهولت حمل و نقل اسطرلاب مسطّح به زودى مزاياى اسطرلاب كروى را در سايه نهاد ، در نتيجه اسطرلاب مسطح همه جا متداول گرديد . در اواخر سدهء 5 م ساختن و كاربرد اسطرلاب در بيزانس به اوج خود رسيد و پس از وقفه‌اى تا سده‌هاى ميانه ادامه يافت ، از اين دوران تنها يك اسطرلاب در دست است كه در 1062 م در آسياى صغير ساخته شده ، و نوشته‌هاى روى آن به زبان يونانى است . از جهان اسلام اسطرلاب‌هاى قديم‌ترى بر جاى مانده است . در سدهء 2 ق 8 م فرهنگ نوپاى اسلامى در شهر حرّان واقع در جنوب آناتولى كنونى با اسطرلاب آشنايى يافت و اخترشناسان جهان اسلام به ساختن اين ابزار و استفاده از آن پرداختند . طى يك هزار سال بعد ، منجمان مسلمان هزاران اسطرلاب ساختند و صدها رساله دربارهء آن نوشتند و دانشمندانى مانند ابراهيم بن حبيب فزارى ، ابن حبش ، على بن عيسى اسطرلابى ، فضل بن حاتم نيريزى و جابر بن سنان در اين فن برجستگى يافتند .