ابو جعفر بن احمد بن عبد اللّه بن حبش رساله‌اى دربارهء اسطرلاب مسطح نوشت . بسيارى نيز به ابتكاراتى در طرح اسطرلاب و ساختن انواع گوناگونى از آن پرداختند . بعدها ، در سدهء 6 ق / 12 م شرف الدّين مظفر طوسى منجم ، اسطرلابى به شكل خطكش ساخت كه اسطرلاب خطى يا عصاى طوسى ناميده شد ، امّا به علت آنكه كار چندانى از آن برنمىآمد ، كاربرد گسترده‌اى نيافت ؛ بااين‌همه ، در تاريخ نجوم اين نوع اسطرلاب موضوع بحث‌ها و گفت‌وگوهاى بسيارى بوده است . شمارى اندك از اسطرلاب‌هايى كه تاكنون باقى مانده‌اند ، مربوط به دوران شكوفايى دانش نجوم در جهان اسلام ، يعنى سده‌هاى 3 - 9 ق / 9 - 15 م و شمارى بيشتر مربوط به سده‌هاى بعد است . نوآورىهاى عمده در ساخت اسطرلاب ، طى همين دوران صورت گرفته است ؛ چنان‌كه برخى گفته‌اند : اخترشناسان جهان اسلام در همين سده‌ها دانش نجوم را به چنان اوجى رساندند كه تا قرن‌ها پس از آن براى دانشمندان هيچ ملتى دست‌يافتنى نبود . در سدهء 7 ق / 13 م اسطرلاب در سراسر جهان اسلام ، از هندوستان تا اسپانيا شناخته شده ، و مورد استفاده بود . در سدهء 9 ق / 15 م اسطرلاب از راه اسپانيا - و شايد نيز درعين‌حال از طريق سيسيل - به اروپا راه يافت ؛ گرچه به‌نظر مىرسد كه آشنايى برخى از دانشمندان اروپايى كه از راه ونيز با دانش‌هاى شرقى آشنا شده بودند ، قدرى زودتر صورت گرفته باشد . در همين دوران ، همراه با ترجمهء رساله‌هايى دربارهء اسطرلاب به زبان‌هاى اروپايى ، برخى اصطلاحات نجومى عربى ، مانند سمت ، سمت الرأس و سمت القدم ، گاه با تحريف و تغيير شكل بسيار ، به‌صورت آزيموت « 1 » ، زنيت « 2 » و ندير « 3 » به واژگان اخترشناسى غرب

--> ( 1 ) . azimuth ( 2 ) . Zenith ( 3 ) . nadir