استاد ] و مقياس هندىها ، جوژن بوده است « 1 » ؛ جالينوس و بطلميوس نيز دراين‌باره به اختلاف اشاراتى داشته‌اند . بعد از اسلام هم نخستين‌بار مأمون عباسى ( 198 - 218 ) گروهى از منجّمان و مهندسان زمان خود را مانند خالد بن عبد الملك مرورودى و ابو الطيب سند بن على و على بن عيسى حرانى اسطرلابى مأمور كرد تا در دشت سنجار از توابع موصل آن را رصد و مساحت كردند كه نتيجه‌اش در كتب نجوم و مسالك و ممالك قديم از جمله در كتاب التفهيم [ ص 156 - 164 ] ذكر شده است . ابو ريحان چون در هيچ مسألهء علمى به تقليد ديگران قانع نمىشد و بدون اينكه خود رسيدگى و تحقيق كند چيزى را باور نمىكرد شخصا بدان كار پرداخت ، چنان‌كه در قانون مسعودى مىنويسد : « و على شدّة حرصى ان اتولّى الاعتبار و اختيارى له قاعا صفصفا فى شمال دهستان الّتى بأرض جرجان ، ثم عجزى عن المفاوز المتبعة و المعين الصّادق عليه عدلت فيه « 2 » إلى طريق آخر لما وجدت بأرض الهند جبلا مشرفا على صحراء مستوية الوجه ناب استواؤها عن ملاسة سطح البحر : ج 2 ، ص 530 » . اتفاقا نتيجهء رصد عهد مأمون نيز بسيار دقيق بوده چندان‌كه مساحت ابو ريحان با آن چندان تفاوت نداشته است . در كتاب التّفهيم مىگويد : « من نيز به زمين هندوستان آن را به ديگر طريقه‌ها آزمودم بسى خلاف نيافتم بااين‌كه مقدار كه حكايت كردم : ص 164 » يعنى مساحتى را كه قبل از آن خود ابو ريحان به تفصيل نوشته است . « 3 »

--> ( 1 ) . كتاب التفهيم ، ص 160 . ( 2 ) . كذا فى النسخة المطبوعة و لعل الصواب « منه » . ( 3 ) . ص 156 - 164 .