338 - 372 نوشته بود كه خوشبختانه نسخهء آن به طبع رسيده است . « 1 » ابو ريحان از آن مسائل و از رسالهء صغانى غافل نبوده و حق او را گزارده ؛ براى اينكه در همان مبحث تسطيح كره در آثار الباقية و همچنين در كتاب « استيعاب الوجوه الممكنة فى صنعة الاسطرلاب » از آن نام برده است ، امّا ابو ريحان كار تازهء ديگر اختراع كرد كه در رسالهء ابو حامد صغانى نيز هيچ سابقه نداشت ؛ وانگهى طريقهء او را هم تزييف كرده و نپسنديده است . علاوه مىكنم كه كتاب استيعاب ابو ريحان متضمّن قواعد تسطيح است ؛ رساله‌اى هم موسوم به تسطيح الصّور و تبطيح الكور و چند رسالهء ديگر نيز مربوط به اسطرلاب داشته كه در فهرست مؤلّفاتش مذكور است . 3 . چاه آرتزين ابو ريحان اول كسى است كه علل طبيعى و كيفيت فوران و جستن آب را از بعض چشمه‌ها و چاه‌ها كشف كرد ، همان را كه در قرون بعد چاه آرتزين Arte'sien ناميده‌اند « 2 » و به قول نويسندهء فاضل نامهء دانشوران كشف ابو ريحان خيلى جلوتر از زمان « موسيوزله » بود كه در كتاب علم طبيعى خود چاه آرتزين را بيان كرد . 4 . ترازوى ابو ريحان ابو ريحان براى تعيين وزن و حجم مخصوص اجسام ترازويى تازه كه آن را به نام ترازوى ابو ريحان بايد خواند اختراع و بدين‌وسيله وزن مخصوص عده‌اى از اجسام حدود 16 فقره را معلوم كرد كه با دقيق‌ترين تحقيقات علماى

--> ( 1 ) . حيدرآباد دكن ، سال 1368 ه ق . ( 2 ) . آثار الباقية ، ص 261 - 263 .