على زمانى قمشه اى

245

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مقام و منزلت علمى او از آن بالاتر و برتر بود كه محصول فكر ديگران را به خود نسبت بدهد ؛ بدين سبب مىتوان گفت كه چگونگى و نوع كار او در اين‌باره با ابو ريحان تفاوت داشته است ؛ نه اينكه عمل ابو ريحان را بدون كم و زياد انتحال كرده باشد . 2 . قاعدهء تسطيح كره و ترسيم نقشه‌هاى جغرافيايى قاعدهء تسطيح كره بر سطح مستوى و ترسيم نقشه‌هاى جغرافيايى را مخصوصا به طريقه‌اى كه خود ابو ريحان آن را اسطوانى [ - استوانى ] ناميده است در علماى اسلامى اوّل بار ابو ريحان اختراع كرد به‌طورى كه هم‌اكنون طريقهء نوآوردهء او مورد قبول و مدار عمل علماى رياضى و جغرافىدانان عالم است . ابو ريحان شرح اختراع تازهء خود را در آثار الباقية آورده و در ابتداى تفصيل قضيه گفته است « و لم أجد لأحد قولا فى ذلك فأحكيه و لكنّى اذكر فيه ما يخطر ببالى فليعذر الناظر : ص 357 » . و در بيان طريقهء اسطوانى گفته است : « و لم يتّصل بى انّ أحدا من أصحاب هذه الصّناعة ذكره قبلى : 357 » . * * * توضيحا نوعى از تسطيح كره كه آن را طريقهء مخروطى مقابل استوانى مىتوان گفت از قديم در ساختن اسطرلاب معمول بوده است ؛ و ابو حامد صغانى [ احمد بن محمد بن حسين متوفّى 379 ه ق ] از منجّمان بزرگ قرن چهارم هجرى پيش از ابو ريحان هم دربارهء همان نوع از تسطيح كره رساله‌اى موسوم به « كيفية تسطيح الكرة على سطح الاسطرلاب » به نام عضد الدولهء ديلمى