به حقيقت و گذشت و فداكارى او ، تمام اين‌ها صفاتى بودند كه در قرون وسطى بىنظير بودند ، بيرونى در واقع شخصيتى نوآفرين و داراى بصيرت علم و كلّى و نافذ بود . بنابراين به‌نظر اكثريت قريب به اتفاق علماى پيشين و نيز متأخرين ، بيرونى يكى از اركان فكر علمى و فلسفى و داراى ذهنى نيرومند و فروزان در بيشتر ميدان‌هاى علمى بود ، بيرونى بر علماى عصر خود برترى داشت ، زيرا ابتكارهاى پرارزش و بحث‌هاى پرفايده و نادر در رياضيات و فلك و تاريخ و فلسفه و علوم ديگر داشت بنابراين مىتوان گفت او از برجسته‌ترين علماى دوره خود بود كه در نتيجه كوشش‌هاى آنان ، علوم به‌طور كلى پيشرفت كرد و توسعه يافت و افق فكرى جديدى بر روى بشر گشود . « 1 » مرحوم همايى در مقدمه ممتّع خود بر التفهيم درباره نوآورىهاى ابو ريحان بيرونى چنين مىنويسد : به‌طورى كه اشاره شد ابو ريحان در انواع علوم صاحب‌نظر و تصرف بود ؛ افكار تازهء نوآوردهء ابو ريحان اعم از اختراعات رياضى و اكتشافات نجومى و رصدى و جغرافيايى و آزمايش‌هاى طبيعى ؛ و همچنين تحقيقات بديع بىسابقهء او در تاريخ و فلسفه و ادبيات بر روى هم تا آنجا كه بر ما معلوم شده از پنجاه فقره متجاوز است كه دربارهء هركدام از آنها مىتوان مقاله يا رساله‌اى مفصّل تأليف كرد ؛ و هركدام از آن ابتكارات در هركسى باشد كافى است كه او را جزو طبقهء عالى دانشمندان محقّق قلمداد كند . ما اينجا به ذكر سى و يك فقره از افكار نوآورده و اختراعات او كه با توجه به تعدد بعضى موضوعاتش به حدود چهل فقره مىرسد مىپردازيم .

--> ( 1 ) . فلاسفه شيعه ، ص 111 .