حسن مرسلوند

421

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

معاهدهء صلح به تصويب رسيد و به مجردى كه مجمع اتفاق ملل موجوديت فعلى پيدا كرد ، نيّت دولت ايران و دولت انگلستان اين است كه قرارداد منعقده را با توضيحات لازمه به مجمع اتفاق ملل ارسال و مندرجات آن را دفاع نمائيد . نكتهء ديگرى در قرارداد است كه راجع به او نيز سوءتفاهمى حاصل شده . در قرارداد مزبور عبارتى است راجع به اينكه ما بين دولتين انگلستان و ايران موافقت حاصل گشته كه براى تجديدنظر در تعرفهء گمركات كنونى كميسيون مختلطى مركب از متخصصين تشكيل و در اين امر مطالعه و تدقيق نمايند . از اين عبارت چنين استنباط كرده‌اند كه بريتانياى كبير نه تنها حق تجديدنظر در معاهدات گمركى ما بين ايران و انگلستان بلكه ما بين ايران و هر دولت خارجهء ديگر را براى خود دعوى مىنمايد ؛ در صورتى كه مطالعهء دقيق متن قرارداد ثابت مىنمايد اين سوءظن به كلى بىاساس مىباشد . اكنون كه به موجب اين قرارداد ما عهده‌دار شده‌ايم با دولت ايران در تشويق اقداماتى كه موجب ترقى مملكت است مشاركت نماييم ، مقصود ما ايجاد حق انحصار نبوده است . ما براى خود هيچ حقوقى قائل نيستيم كه ساير دول از آن محروم باشند و حقيقت آن است كه بعضى دول خدمات مهمّه‌اى به اين مملكت كرده و مىكنند . در يكى از مراسلاتى كه ضميمهء قرارداد مىباشد و انتشار يافته ، قيد شده است كه دولت انگلستان براى حصول دو مقصود ذيل با ايران معاونت خواهد نمود : يعنى اولا دعاوى ايران براى جبران خسارات مادى كه از طرف متخاصمين ديگر وارد آمده است . ثانيا اصلاح سرحدات ايران در نقاطى كه ما بين دولتين موافقت حاصل است . در مادهء فوق اين مسئله اضافه شده است كه طرق و مواقع و وسايلى كه براى تعقيب اين مقاصد اتخاذ نشود به مجردى كه ممكن و عملى گشت مورد بحث و مذاكره واقع خواهد شد . به عقيدهء من از جمله قضايايى كه شاهزاده وزير امور خارجه در طى ملاقات خود به اين مملكت وقت خود را مصروف آن مىدارد اين خواهد بود كه با خود من در اين موضوع مذاكره به عمل آوردند . من حاضر خواهم بود كه هرگاه شاهزادهء معظم مايل باشد براى حصول موافقت ، با كمال مسرت در مذاكره و بحث راجع به مسائل فوق داخل گردم . هرگاه نمايندگان ايران در پاريس مايل باشند كه دعاوى فوق را در كنفرانس پاريس مطرح نمايند ما با نهايت شعف با آنها مساعدت خواهيم كرد . در جواب‌هايى كه من به تنقيدات راجع به قرارداد داده‌ام تنها از طرف خود سخن نرانده بلكه رضايت مرد سياسيى عالىمقامى را كه ميهمان ماست نيز تحصيل كرده‌ام . سخنان و استدلالات من راجع به قرارداد فقط محدود بوده است به آن اندازه كه مربوط به منافع ايران از يك طرف و منافع بريتانياى كبير از طرف ديگر مىباشد . ليكن خود من اين قرارداد را از نقطه‌نظر وسيع‌ترى تلقّى مىنمايم . هرگاه در مقام پيشگويى اوضاع آتيه و حوادثى كه در استقبال به وقوع خواهد پيوست برآيم ، به نظر من در اين عصر انقلاب و هرج و مرج هيچ‌چيز محقق‌تر از اين نيست كه آسيا