حسن مرسلوند

102

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

او بيشتر شد . الغاى قرارداد دارسى و انعقاد قرارداد جديد نفت براى مدت شصت سال به كارگردانى او انجام گرفت . در نيمهء سال 1312 ، مخبر السلطنه از رياست دولت بر كنار و فروغى براى بار دوم به نخست‌وزيرى منصوب شد و كابينهء خود را در 26 شهريور 1312 تشكيل داد 22 . فروغى در دوران دوم نخست‌وزيرى خود دست به يك سلسله فعاليتهاى فرهنگى زد . تأسيس دانشگاه تهران ، تأسيس فرهنگستان ايران ، برگزارى جشن هزارهء فردوسى با شركت دهها تن از مستشرقان و ايران‌شناسان در مشهد توسط او انجام گرفت . تشكيل انجمن آثار ملى براى احياى فرهنگ ملى ايران به همت او جامهء عمل پوشيد . تجديد ساختمان آرامگاه حافظ و تعمير بناى سعدى از ديگر اقدامات فرهنگى او است . رياست فرهنگستان و انجمن آثار ملى در دوران نخست‌وزيريش با او بود . اين كارهايى بود كه با اقبال عمومى مواجه شد ؛ ولى فروغى در اين دوران اعمالى هم انجام داد كه مورد اعتراض و خشم مردم قرار گرفت . تغيير كلاه پهلوى به شاپو ، ايجاد محدوديت براى روحانيون و فشار در جهت تغيير لباس آنان ، فشار در جهت رفع حجاب از بانوان ، كشتار مسجد گوهرشاد از جملهء اعمالى بود كه در دولت فروغى انجام شد و سخت مورد اعتراض جامعه قرار گرفت . در جريان كشتار مسجد گوهرشاد ، نايب‌التوليهء آستان قدس رضوى ، محمد ولى خان اسدى كه با فروغى نسبت داشت ( پسر اسدى داماد فروغى بود ) به جرم دخالت در قيام گوهرشاد دستگير و اعدام شد . فروغى به علت شفاعتى كه از اسدى نزد شاه كرد ، از كار بر كنار و مستعفى شد . برخى گفته‌اند كه فروغى براى اسدى نامه‌اى نوشته و در آن اين بيت را نگاشته بود : در كف شير نر خونخواره‌اى * غير تسليم و رضا كو چاره‌اى ؟ به هر جهت فروغى از آذر 1314 تا شهريور 1320 خانه‌نشين بود و بيشتر وقت او در اين ايام به تحقيق و تصنيف و ترجمه مىگذشت . مشاغل وقت‌گيرى چون عضويّت و رياست شوراى عالى انتشارات و تبليغات به او ارجاع مىشد . گاهى نيز براى ايراد سخنرانى در دانشكده‌ها و مدارس دعوت مىشد . روز پنجم شهريور 1320 به دنبال حملهء ارتش‌هاى شوروى و انگليس به ايران ، منصور الملك نخست‌وزير وقت مستعفى و از طرف رضا شاه زمام امور كشور به دست فروغى