حسن مرسلوند
103
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
سپرده شد . البتّه رضا شاه با اصرار و التماس بسيار موفق شد رضايت فروغى را جلب كند . اشرف پهلوى در خاطرات خود در اينباره مىنويسد : « در اين موقع انگليسها بهطور غير مستقيم به پدرم فهماندند كه فقط با سه نفر از رجال قديمى ممكن است مذاكره كنند و آن سه تن سيد ضياء الدّين طباطبايى ، قوام السلطنه و ذكاء الملك فروغى بودند . . . پدرم چند نفر را نزد او ( فروغى ) فرستاد و شخصا هم به فروغى تلفن كرد كه براى نجات كشور فداكارى كند و نخستوزير شود . آن شب كه پدرم به فروغى تلفن كرد ، من در آنجا حضور داشتم ، من هرگز پدرم را به آن حال نديده بودم . او هميشه تحكم مىكرد و دستور مىداد ، اما آن شب اصرار او به فروغى به خواهش كشيده شد ؛ ولى وقتى كه سرانجام فروغى را حاضر به قبول نخستوزيرى كرد ، چنان خوشحال بود كه گويى همه چيز را نجات داده است . آن شب پس از چند روز من پدرم را شاد و خوشحال ديدم . بعد دستور داد پيشخدمت مخصوص حاضر شود و به او گفت فردا كه ذكاء الملك فروغى به سعدآباد آمد ، به قراولها بگو چون مريض است اجازه دارد با اتومبيل تا دم پلكان بيايد . . . » . فروغى كابينهء خود را در 5 شهريور 1320 تشكيل داد 23 . پس از آن دومين كابينهء پس از شهريور 20 را در 30 شهريورماه به مجلس معرفى كرد 24 و كابينهء بعدى را در 13 آذر 1320 25 و آخرين كابينهء حيات سياسى خود را در 11 اسفند 1320 تشكيل داد . 26 . اولين اقدام فروغى پس از اشغال پست نخستوزيرى ، اقدام جهت استعفا و اخراج رضا شاه از ايران بود . رضا شاه حاضر نبود همهء خواستههاى متّفقين را بپذيرد ، ولى فروغى اعتقاد داشت كه بايستى به شرايط ويژه تسليم شد و با متّفقين همكارى نزديكى داشت ؛ اين اختلاف تا آنجا پيش رفت كه فروغى حاضر نشد با وجود رضا شاه در ايران ، به كار بپردازد . فروغى وزير مختار انگلستان در ايران را تحت فشار قرار داد و تهديد كرد كه يا دولت انگلستان دست از حمايت رضا شاه بردارد و او را وادار به كنارهگيرى نمايد يا اينكه وى از سمت نخستوزيرى استعفا خواهد كرد . سرريدر بولارد با بيانى ديپلماتيك اين موضوع را به ايدن وزير امور خارجه انگليس گزارش مىكند : « با آنكه فروغى نخستوزير ايران معتقد بود كه غير ممكن است تا جانشينى براى