حسن مرسلوند

60

زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )

و به هنگام رفت و برگشت چند روزى در قم مورد استقبال محافل مذهبى قرار گرفت و با اوضاع مذهبى شهر قم از نزديك آشنا شد ، تا اينكه در روز بيست و چهارم ماه رجب سال 1340 قمرى ، كه براى گذراندن ايام نوروز به قم سفر كرده و مورد استقبال شديد اهالى و روحانيون قم قرار گرفته بود ، به دنبال اصرار روحانيون قم ، تصميم گرفت براى هميشه در قم بماند . روحانيون از او مىخواستند كه در قم بماند و حوزهء درسش را از اراك به قم منتقل كند و به مدارس متروكهء قم رونق ببخشد 9 . در سال 1342 كه آيت‌الله نائينى و آيت‌الله سيد ابو الحسن اصفهانى و عدهء ديگرى از علماء از عراق به ايران تبعيد شدند ، آيت‌الله حائرى ميزبان علماى تبعيدى شد و از آنان به گرمى استقبال كرد و به احترام دوستان و همكاران روحانى خود ، شاگردان خود را واداشت تا در حوزهء درس نائينى و اصفهانى حاضر شوند . فرقى كه ميان او و علماى تبعيدى وجود داشت ، اين بود كه او هرگز حاضر نبود وارد مسايل سياسى شود و هميشه از اين امر اجتناب مىورزيد ؛ درحالىكه علماى تبعيدى ، در صحنهء سياست ايران و عراق نقش مؤثرى ايفا مىكردند 10 . گويا همين عدم رغبت آيت‌الله حائرى به دخالت در سياست ، موجب شد كه از شدت نزديكى او با علماى تبعيدى كاسته شود ، به‌طورى كه يحيى دولت‌آبادى در كتاب خود به نام حيات يحيى دراين‌باره چنين مىنويسد : « نكتهء ديگر كه قابل توجه است اين است كه تصور مىرفت در واقعهء تبعيد رؤساى روحانى مزبور از عراق عرب رئيس روحانى ساكن قم شيخ عبد الكريم با مقام و مرتبه ثابتى كه دارد و با روابط خصوصى او با سردار سپه آرام نخواهد گرفت ، تا توهينى را كه به همكاران محترم او وارد شده جبران نمايد ؛ ولى برعكس ديده مىشود كه شيخ بزرگوار به اين واقعه چندان اهميت نمىدهد و وارد شدن دو رئيس روحانى از او به ظاهر سال‌خورده‌تر و بلكه مهمتر را به سادگى تلقى مىنمايد . در ابتداى ورودشان ديدوبازديد مختصرى كرده بعد خود را از دخالت در كار ايشان دور مىگيرد . . . . » پيرامون برخورد آيت‌الله حائرى با علماى تبعيدى نظرات گوناگونى وجود دارد كه برخى از آنان حاكى از استقبال گرم او از تبعيدىها و برخى ديگر حاكى از عدم استقبال و حتى دور نگه‌داشتن تبعيدىها از حوزهء قم است 11 . امّا اين‌طور استنباط مىشود كه علماى