را قرائت مىنمودم . » « 1 » باز با تشويق آن حضرت بود كه ابن عبّاس ( حبر و دانشمند امّت ) با كتابهاى تورات و انجيل آشنايى پيدا كرد و عمرو عاص به زبان سريانى ، وقوف كامل يافت . « 2 » * نگاهى به احاديث و اسانيد كتابت احاديث و رواياتى كه از وجود مقدّس پيامبر اكرم ( ص ) و اهل بيت رسالت ( ع ) در مورد كتابت و نويسندگى و ارزش كتاب و اثر مكتوب وارد شده است ، فوق‌العاده فراوان است كه در اين گفتار كوتاه به‌عنوان نمونه و محض تبرّك‌جويى و تيمّن خواهى به چند حديث معتبر ، با حذف اسناد آن بسنده مىگردد كه تفصيل اين احاديث را علّامه عاليقدر ، مرد علم و عمل و متضلّع در كتابت و كتابشناسى ، آية اللّه حاج آقا بزرگ تهرانى در لابلاى موسوعهء ارزشمند « الذريعة الى تصانيف الشّيعة » آورده‌اند : 1 . پيامبر اسلام فرمود : « قيّدوا العلم . قالوا : ما تقييد العلم ؟ قال : كتابته » . « 3 » ( علم را زنجير كنيد . سؤال شد : زنجير علم چيست ؟ فرمود : نگارش آن . ) 2 . امام صادق ( ع ) فرمود : « القلب يتّكل على الكتابة » ( دل انسان به نوشتن بيشتر اتّكال و اعتماد پيدا مىكند . ) 3 . باز فرمودند : « أكتبوا ، فإنّكم لا تحفظون حتّى تكتبوا » ( بنويسيد ، چون تا ننويسيد ، نمىتوانيد حفظ كنيد . ) « 4 » 4 . باز عبيد بن زرارة از آن بزرگوار نقل نموده است : « احتفظوا بكتبكم فإنّكم سوف تحتاجون اليه » ( كتابها و نوشته‌هاى خود را حفظ و نگهدارى نماييد ، چون به زودى به آنها نيازمند خواهيد شد . ) « 5 » 5 . مفضّل بن عمر گويد : امام صادق ( ع ) به من فرمودند : « اكتب و بثّ في اخوانك فإن متّ فأورث كتبك بنيك فإنّه يأتى على النّاس زمان هرج لا يأنسون فيه إلا بكتبكم . » « 6 » ( بنويس و علم خود را بين برادران ايمانى خود پخش نما و اگر اجل تو فرارسد ، پس كتابهاى خود را پيش فرزندان خود ارث بگذار ! چون دوران هرج‌ومرجى خواهد رسيد كه مردم جز با كتابهاى شما انس و ارتباطى نخواهند داشت . ) 6 . يكى از اشراف عرب شرفياب محضر پيامبر اسلام ( ص ) مىگرديد و به سخنان و احاديث آن بزرگوار گوش فرا مىداد . سخنان پرمغز و نغز آن حضرت ، تعجّب و شگفت او را برمىانگيخت ، ولى از ناتوانى حافظه نمىتوانست آنها را حفظ كند . روزى شكايت پيش حضرت ( ص ) برد و از رنج درونى خود پرده برداشت . پيامبر اسلام ( ص ) فرمودند : « به‌وسيله دست راستت به خود كمك نما . » ( يعنى بنويس تا بهتر ياد گيرى ) « كان رجل من الأنصار يجلس الى النّبي ، و يستمع القول الحديث ، فيعجبه و لا يحفظه فشكى ذلك الى النّبي ( ص ) فقال : استعن بيمينك و اومئ بيده أي خطّ ! » « 7 » 7 . اندرز امام مجتبى ( ع ) : حضرت امام حسن مجتبى ( ع ) روزى فرزندان و خواهرزادگان خود را گرد خود جمع آورد و رو به

--> ( 1 ) صحيح بخارى ، بنا به نقل فجر الاسلام ، ص 142 ، چاپ قاهره - محمد خاتم پيامبران ، حسينيه ارشاد ، مقاله كارنامه اسلام ، دكتر زرين‌كوب ، ج 2 . ( 2 ) كشف الظنون ، تأليف حاجى خليفه ، ص 18 - 19 ، الذريعة ، ج 4 . ( 3 ) الذريعة الى تصانيف الشيعة ، ج 4 ، ص 271 . ( 4 ) زيربناى تمدّن و علوم اسلامى ، چاپ نويد اسلام ص 71 . ( 5 ) همان منبع ، ص 72 . ( 6 ) اصول كافى ، ج 1 ، ص 50 - 51 ؛ چاپ مكتبة الصدوق ، طهران ، 1371 ه . ق . ( 7 ) مجلسى ، بحار ، ج 2 ، ص 159 .