تأسيس الشيعة لعلوم الاسلام « 1 » از شيخ عبد الجليل رازى نقل مىكنند كه اكثر پيشوايان علم قرائت اعمّ از مكى ، مدنى ، كوفى ، بصرى و غيرهم از عدليّه ( شيعه يا معتزله ) بوده‌اند . « 2 » به‌هرحال چهار نفر از هفت قارى معروف ايرانى بوده‌اند . 1 . عاصم : عاصم به اصطلاح از موالى است . در علم قرائت شاگرد ابو عبد الرحمن سلمى است و او شاگرد امير المؤمنين على ( ع ) بوده است قرائت عاصم را بهترين قرائات مىدانند . در ريحانة الادب مىنويسد : اصل مصاحف را كه نوعا اصل معمولى در كتابت است ، موافق قرائت عاصم نوشته و قراءات هريك از قرّاء ديگر را با تعيين اسم قارى آن با خط سرخ در حواشى مىنوشتند . » « 3 » عاصم در كوفه مىزيسته و در همان‌جا در گذشته است . صاحب مجالس المؤمنين و بعضى ديگر و از آن جمله علامه سيد حسن صدر « 4 » به تشيّع او تصريح كرده‌اند . وفاتش در حدود سال 130 هجرى واقع شده است . 2 . نافع : ابن النديم در الفهرست تصريح مىكند كه نافع اصفهانى الأصل است كه بسيار سياهرنگ بود و در فنّ قرائت امام اهل مدينه بود . و رأى و قرائت او مورد اعتقاد ايشان بود . او قرائت خود را از يزيد بن قعقاع كه يكى از قرّاء دهگانه است اخذ كرد . نافع در سال 159 و يا 169 درگذشته است . 3 . ابن كثير : ابن النديم مىگويد : « گفته شده است كه ابن كثير از اولاد آن ايرانيانى است كه انوشيروان آنها را به يمن فرستاد تا حكومت را از حبشيان گرفتند و به سيف بن ذى يزن كه به تظلّم به دربار انوشيروان آمده بود سپردند . » ما قبلا نقش مهم اين ايرانيان را در ترويج و توسعهء اسلام در آن منطقه بيان كرده‌ايم . 4 . كسائى : مطابق آنچه در الفهرست ابن النديم آمده است . نام وى على است و پدرش حمزة بن عبد اللّه معروف به بهمن فيروز است . كسائى از مشاهير ادب عربى و از اكابر نحويين است . او معلم فرزندان هارون بود . در سفر هارون به خراسان همراه وى بود و در رى درگذشت و از قضا محمّد بن حسن شيبانى فقيه و قاضىالقضات معروف كه او نيز همراه هارون بود در همان روز ، درگذشت و در رى دفن شد . هارون گفت امروز فقه و عربيّت را در رى دفن كرديم . وفات كسائى در اواخر قرن دوّم هجرى واقع شده است . كسائى نيز شيعه بوده است . * علم تفسير امّا تفسير در زمان رسول اكرم ( ص ) ، طبعا مسلمانان مشكلات خود را دربارهء معانى و مفاهيم آيات قرآن از آن حضرت مىپرسيدند . برخى از صحابه بيش از ديگران در فهم معانى قرآن بصيرت داشتند ، لهذا از همان اوّل ، به‌عنوان « مرجع » در تفسير آيات قرآن شناخته شدند . عبد اللّه بن عبّاس و عبد اللّه بن مسعود از اين افرادند . ابن عبّاس در اين جهت شهرت بيشترى دارد ، آراء او در كتب تفسير فراوان نقل مىشود ابن عبّاس شاگرد امير المؤمنين على ( ع ) بود و به اين شاگردى افتخار مىكرد و به خود مىباليد . ابن مسعود نيز شيعه و شاگرد على ( ع ) است ، در كتب فهرست از يك كتاب تفسير تأليف ابن عبّاس ياد مىشود . برخى مدّعى هستند كه نسخه‌اى از اين تفسير هم‌اكنون در كتابخانهء سلطنتى مصر موجود است . « 5 » ابن عبّاس با همه تبحّرى كه در تفسير داشت مىگفت : در مقابل على ، همچون قطره‌اى در مقابل دريا هستم .

--> ( 1 ) تأسيس الشيعة ص 346 . ( 2 ) كتاب مفسران شيعه تأليف دكتر محمّد شفيعى ص 46 . ( 3 ) تاريخ تهران ترجمه فارسى ج 3 ، ص 95 . ( 4 ) ريحانة الادب ج 1 چاپ سوم ص 154 . ( 5 ) ريحانة الأدب ج 8 ، ص 201 - 202 ؛ اين تفسير اخيرا به چاپ رسيده است .