مقصودى دارد ؟ در علم قرائت ، اصول قواعد وقف ، وصل ، مدّ ، تشديد ، ادغام و غيره بيان مىشود به‌علاوه بعضى از كلمات قرآن كريم كه به شكلهاى مختلف قرائت شده است ، شكلهاى مختلف قرائت آنها بيان مىشود . صحابه قرآن را از پيامبر اكرم ( ص ) مىآموختند رسول اكرم ( ص ) بعضى از صحابه را مستقيما تعليم مىدادند و آنان را كه قرآن را آموخته بودند مأمور تعليم برخى ديگر مىكردند تابعين كه عصر رسول اكرم ( ص ) را درك نكرده بودند قرآن را از صحابه آموختند ، در همين وقت بود كه گروهى كه متخصّص قرائت و تعليم صحيح قرآن بودند بوجود آمدند و عامّهء مسلمانان كه در اين هنگام زياد شده بودند به اين متخصّصان مراجعه و رو مىآوردند ، اين متخصّصان ، كيفيّت قرائت خود را از ائمهء يا از صحابه ، روايت مىكردند و هركدام به نوبت خود ، متخصّصانى تربيت مىكردند كه در كتب تواريخ و تراجم ، ضبط شده است . » * قرائت و تفسير . . . ابتدا ، قاريان ، شفاها و سينه‌به‌سينه فنّ قرائت را از اساتيد و معلّمان خويش فرامىگرفتند و به شاگردان خود ، تعليم مىدادند ، سپس در اين علم كتابهائى تأليف شد . بعضى مدّعى شده‌اند ، اوّل كسى كه در علم قرائت ، كتاب تأليف كرد ابو عبيد قاسم بن سلام ، ( متوفى در 224 ه ) ، بود ولى اين نظر مردود شناخته شده است . حمزة بن حبيب ، كه شيعه و از قرّاء سبعة است و در حدود يك قرن قبل از او مىزيسته است ، پيش از او ، به تأليف كتاب در فنّ قرائت پرداخته است . همچنان‌كه علّامهء بزرگوار آية اللّه مرحوم سيد حسن صدر ، تحقيق كرده‌اند و از كلام ابن النديم در الفهرست و كلام نجاشى در فهرست براى او شاهد آورده‌اند . ابان بن تغلب كه از اصحاب و شيعيان امام عليّ بن الحسين زين العابدين ( ع ) است ، پيش از همه‌ى اينان به تدوين علم قرائت پرداختند . « 1 » مرحوم صدر اثبات مىكنند : « كه اوّل كسى كه قرآن را جمع‌آورى كرد و نوشت امام امير المؤمنين على ( ع ) بود و اوّل كسى كه قرآن را نقطه‌گذارى كرد ( تا آن‌وقت نقطه‌گذارى در خط معمول نبود ) ابو الأسود دئلى ، از اصحاب امير المؤمنين بود . اوّل كسى كه در علم قرائت كتاب تصنيف كرد ، ابان بن تغلب بود و هم او اوّل كسى است كه در معانى قرآن و توضيح لغات مشكلهء آن ، كتاب نوشت . اولين كسى كه در فضائل قرآن كتاب نوشت ، ابىّ بن كعب ، صحابى معروف شيعى است اولين كسى كه در مجازات قرآن كتاب تأليف كرد ، فرّاء نحوى معروف است كه شيعى و ايرانى است ، اوّل كسى كه در احكام قرآن كتاب نوشت محمّد بن سائب كلبى است . اوّل كسى كه در تفسير تصنيف كرد سعيد بن جبير بود . » « 2 » به‌هرحال در ميان تابعين كه در قرن اوّل و دوّم مىزيسته‌اند ده نفرند كه به‌عنوان متخصّص فن قرائت شناخته شده‌اند . هفت نفر از آن ده نفر معروف‌تر و مشهورتر و معتبرترند و به « قرّاء سبعة » معروفند . آنان عبارتند از نافع بن عبد الرحمن ، عبد اللّه بن كثير ، ابو عمرو بن العلاء ، عبد اللّه بن عامر ، عاصم بن ابى النجود ، حمزة بن حبيب ، على كسائى . چهار نفر از اين هفت نفر ايرانىاند و سه نفر غير ايرانى . از چهار نفر ايرانى دو تن شيعه‌اند و از سه نفر غير ايرانى نيز دو تن شيعه‌اند . علّامه جليل ، مرحوم سيد حسن صدر ، در كتاب

--> ( 1 ) تأسيس الشيعة ص 346 . ( 2 ) ريحانة الادب ، ج 4 ، چاپ دوّم ص 426 .