از رقص و انجام آيينهايشان در جشنها باز ندارند . پس از آن حذيفه با موقان و جيلان جنگيد و ايشان را شكست داد و با ايشان به شرط پرداخت خراج صلح كرد . مشايخ مذكور « گفتند كه عمر پس از آن حذيفه را از ( آذربايجان ) عزل كرد . و عتبة بن فرقد سلمى را بر آذربايجان گماشت . او از راه موصل . و گفته مىشود از شهرزور ، به آذربايجان آمد و چون به اردبيل رفت ديد كه مردم آن بر صلح مذكور باقى هستند ، اما نواحى ديگرى آن صلح را شكسته‌اند پس با آنها جنگيد و پيروز شد و غنيمت گرفت . » روايت ديگرى كه بلاذرى از واقدى نقل كرده ، آن است كه مغيرة بن شعبه در 22 ق / 643 / م آذربايجان را به زور فتح كرده است . به نظر چنان مىآيد كه مردم آذربايجان كه سردارانشان برادران رستم فرخ‌زاد بوده‌اند پس از جنگهاى قادسيه و جلولاء صلاح را در جنگ ندانسته و با آمدن سپاه اسلام به صلح راضى شده‌اند ، اما چون مفاد اين صلح خزانهء فاتحان و مخارج سپاهيان ايشان را كفايت نمىكرده است به بهانه‌هايى برايشان تاخته و اين سرزمين را « مفتوحة عنوة » عنوان كرده‌اند تا علاوه بر خراج ، جزيه هم از ايشان بستانند . پس از چندى اسكان عربها در آذربايجان ، ترويج اسلام در اين منطقه شروع شد . چنان كه پيش از اين گفته شد عهدنامه‌ها و امان‌نامه‌ها با دين مردم كارى نداشت ، حتى مردم شيز در رقص و آيينهاى دينى در اعياد و تشريفات مربوط به آنها آزاد بودند ، اما اشعث بن قيس كندى كه والى آذربايجان شد ، جمعى از اعراب را كه از « اهل عطاء و ديوان » بودند در آذربايجان ساكن ساخت اين « اهل عطاء و ديوان » از اشراف و سرداران عرب بودند كه از ديوان ، عطاء و مستمرّى مىگرفتند و اسكان آنها به معنى اسكان قبايل و طوايف تابع آنها بود اين اشخاص مامور بودند كه مردم را به اسلام دعوت كنند . اشعث بن قيس در زمان خلافت عثمان و على ( ع ) والى آذربايجان بود و احتمال قوى مىرود كه دعوت مردم به اسلام به امر و اشارهء على ( ع ) باشد ، زيرا چنان كه از سيرهء آن حضرت برمىآيد . وى سخت طرفدار ملل مغلوب بود و مىخواست با دعوت مردم به اسلام از فشار ماليات سرانه و تحصيلات ديگر بر اقوام زيردست بكاهد . روايت ديگرى در بلاذرى مىگويد : على ( ع ) اشعث را به آذربايجان فرستاد و چون اشعث به آذربايجان رفت ديد كه مردم آن مسلمان شده‌اند و قرآن مىخوانند ( ص 337 ) ؛ اما روايت طبرى ( در 36 ق / 656 م ) صريحا مىگويد كه اشعث از جانب عثمان والى آذربايجان بود و چون على ( ع ) به كوفه آمد به اشعث نوشت كه پس از