عدالت و حقگزارى و امانت صورت گرفته است ، يا با كتمان و پرده‌پوشى و پنهان داشتن مأخذ . دستهء دوم تذكره‌هاى عصرى است ، اعم از اينكه قسمت عصرى جزئى از يك تذكرهء عمومى باشد ، يا منحصرا در ذكر احوال شعراى هم‌زمان يك پادشاه يا معاصران تذكره‌نويس . و اگرچه قاعدة بايستى عموم تذكره‌ها در قسمت عصرى اصالتشان محرز باشد ، از آنجا كه « پخته خواران » در هر دوره‌يى از ادوار وجود داشته‌اند ، دربارهء تذكره‌هاى دستهء دوم نيز حكم كلّى نمىتوان كرد . چه بسيارند كسانى كه حاصل رنج تذكره‌نويس معاصرشان را به غارت برده و به نام خود نشر داده‌اند ، و هريك ازين موارد در جاى خود مذكورست . و امّا اينكه نگارنده به فكر چنين تأليفى افتاد ، جز آن نبود كه با بررسى دقيق و ارزيابى و نقد تذكره‌ها خزف را از گهر جدا كند و اصيل را از نااصل بازنمايد ، تا راهنماى پژوهندگان در احوال شاعران باشد ، و از گمراهى و سرگردانى برهند ، و در كار نقد تذكره‌ها اعمّ از قديم و جديد نظرى جز به اشتباهكارى گذشتگان كه باعث اشتباهات معاصران شده است نبوده . كتاب حاضر شامل دو بخش است ، بخش يكم : تذكره‌هاى فارسى ، بخش دوم : كتابهايى كه فصلى از آنها در بيان احوال شاعرانست ، و در هر دو بخش نكات ذيل ملحوظ بوده و مذكور افتاده است : نام كتاب ، نام مؤلف ، تاريخ تأليف ، سبب تأليف ، روش نگارش ، تعداد تراجم ، اسامى صاحبان تراجم ( در صورتى كه در فهرستها منتشر نشده بوده ) « 1 » ، مآخذ و

--> ( 1 ) - بعضى از نسخه‌هاى واحد يا منحصر مثل تذكرهء شبستان كه قسمت اعظم آن منتخبات اشعار بوده ، و كاتب يا مؤلف جاى تراجم را نانويس گذارده است ، ذكر اسامى صاحبان تراجم مقدور نبوده ، چه ترجمه‌يى وجود نداشته است تا به ذكر آن پردازد . بقيهء حاشيه در صفحهء بعد