صوفى اردستانى ، صوفى اصفهانى ، صوفى مازندرانى ، صوفى معاصر ميرزا غازى وقارى ، محمد مازندرانى ، عوفى گجراتى « 1 » . علاوه بر اين‌ها از وقتى كه نگارنده براى تصحيح و تحشيهء تذكرهء ميخانه و تأليف ذيل آنكه موسومست به تذكرهء پيمانه ، و نگارش چند كتاب ديگر ، نيازمند به مطالعهء تذكره‌هاى فارسى بود ، چون در تراجم شعراى سلف از تذكره‌هاى عمومى متأخر يا دست دوم ، منظورى كه داشت تأمين نمىشد ، و فى المثل از عبارات : « فلان - از اهل آن ديارست ، گويند صاحب ديوانست ، اين دو بيت ازو ديده و ثبت شد » اطلاعى از احوال و آثار صاحب ترجمه بدست نمىآمد ، ناگزير در جستجوى تذكره‌هاى اصيل و كاملترى برآمد ، و در نتيجهء مراجعه به فهرستهاى داخلى و خارجى ، و كتابخانه‌هاى عمومى و خصوصى ، و شناختن و ديدن نسخه‌هاى خطى بسيار از تذكره‌هايى كه در ادوار گذشته تأليف شده است ، رفته‌رفته دريافت كه برخى از تذكره‌ها خلاصه و يا انتحال تذكره‌هاى ديگرست . و بر شگفتى او افزود وقتى كه دانست غالبا اصل اصيل از بد حادثه در زواياى خانه‌ها يا كتابخانه‌ها مكتوم و از نظرها دور مانده ولى فرع منتحل از حسن اتفاق در شرايط مساعدى واقع شده ، و به‌همين‌جهت يا جهات ديگر به غايت شهرت رسيده ، و چندين چاپ خورده است . بعضى از تذكره‌نويسان متقدم كه تذكرهء عمومى كامل و مفصّل نوشته‌اند ، از قبيل تقى الدّين كاشى صاحب خلاصة الاشعار و تقى الدّين اوحدى مؤلف عرفات - العاشقين ، راه را براى تذكره‌نويسان متأخر هموار كرده‌اند ، و ديگران عموما عيال ايشانند . بطور كلّى تذكره‌ها را مىتوان به دو دسته تقسيم كرد ، دستهء اول تذكره‌هاى عمومى است ، و هركس كه دست بدين كار زده است ، دربارهء تراجم شعراى پيش از روزگار خود ناچار از مراجعه به منابع قديم‌ترى بوده ، و استفاده ازين منابع يا با انصاف و

--> ( 1 ) - رك : فرهنگ سخنوران ، تأليف عبد الرسول خيام‌پور ، ص 343 ، 344 ، 411 ، 522 .