سوم هجرى صورت گرفته است . گويا كتاب از دست‌رفته و يافت‌نشدهء حمزهء اصفهانى ، مورّخ و اديب نامى در قرن سوم هجرى ، اوّلين اثر در باب اصفهان‌شناسى باشد . پس از آن ، تنى چند از خاندان ابن منده دست به كار تدوين تاريخ اصفهان شدند كه متأسّفانه از آنان نيز اثرى به جاى نمانده است . ناگفته نماند كه گردآورى تاريخ اصفهان و سرگذشت رجال آن بيشتر بهانه‌اى بوده است براى گردآورى احاديثى كه در اين شهر نقل مىشد تا به اين ترتيب ، هم احاديث با اسناد و سلسلهء راويان مشخّص گردآورى شوند ، و هم افتخارى باشد بر پيش‌تازى شهرها در حفظ ، گردآورى و نقل حديث . اكنون تأليفاتى كه از آغاز تا اوايل قرن چهاردهم هجرى دربارهء اصفهان وجود دارد را معرّفى مىكنيم : « 1 » 1 . طبقات المحدّثين باصبهان و الواردين عليها ، تأليف ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن جعفر بن حيّان اصفهانى معروف به حافظ ابو الشّيخ ( م 369 ق ) ، كتابى است مفصّل در باب احوال محدّثين و اسناد حديثى آنان از قرن دوم تا چهارم هجرى . اين كتاب در سال 1407 ق در چهار جلد در بيروت چاپ شده است . 2 . اصفهان و اخبارها ، تأليف حمزهء اصفهانى ( م 360 ق ) ، در برخى كتاب‌ها از آن نام برده ، و مطالبى را نقل كرده‌اند ؛ ولى متأسّفانه نسخه‌اى از آن باقى نمانده است . 3 . شعراء اصفهان ، تأليف حمزهء اصفهانى كه از آن هم نسخه‌اى به جاى نمانده است . 4 . قلائد الشّرف فى مفاخر اصفهان و اهلها ، تأليف ابو الحسن علىّ بن حمزة بن عمارهء اصفهانى ( م 322 ق ) ، از اين اثر نيز تاكنون نسخه‌اى شناخته نشده است . مافرّوخى در كتاب محاسن اصفهان از اين كتاب ، استفادهء بسيار كرده است . 5 . تاريخ اصفهان ، تأليف ابو بكر احمد بن موسى بن مردويهء اصفهانى ( م 410 ق ) ، اين كتاب را نيز بايد جزو كتاب‌هاى از دست رفته تلقّى كرد . سمعانى در كتاب الانساب خود مطالبى از آن نقل كرده است .

--> ( 1 ) . در تهيّهء اين فهرست : از كتاب تاريخ تشيّع اصفهان ، صص 409 - 422 و مقدّمهء كتاب رجال اصفهان يا تذكرة القبور استفاده شده است .