السيد مصلح الدين المهدوي
12
اعلام اصفهان ( فارسي )
درست است كه گاهگاه تعصّبات تند مذهبى و نابردبارىها ، كار را بر اقلّيتهاى قومى و مذهبى سخت مىساخت ؛ امّا همين حضور ديرپا و بسيار طولانى مسيحيّت ، يهود و زرتشتى در اصفهان تا امروز ، و به دنبال آن ، حضور چهارصد سالهء ارامنه در اصفهان ، تا حدودى نشان مىدهد كه مردم اصفهان ، با مدارا و تسامح با آيينها و اقليّتها رفتار مىكردهاند ، و در اغلب برهههاى تاريخى اين شهر ، همزيستى مسالمتآميز با آنان داشتهاند . در چنين فضايى ، آثار شكوهمند و شگفت معمارى آفريده مىشود . چهرههاى بزرگ تفكّر و انديشه ظهور مىكنند ، و نظريّههاى تازه ارائه مىدهند . زيباترين جلوههاى هنر از پنجههاى اعجازگر هنرمند اصفهانى خلق مىشود ، و عارفان و معرفتجويان ، اصفهان را جايى مناسب براى سير و سلوك و خلوتگزينى و عبادت مىيابند . ابعاد گوناگون علوم مذهبى نيز به رشد و تعالى مىرسد ، و راههاى تازهاى در مسير تفسير ، تشريح و تدوين آموزههاى مذهبى گشوده مىشود . اسلام ، حدود سالهاى 19 تا 23 هجرى وارد اصفهان شد ، و به فاصلهء يكى دو قرن ، اصفهان به يكى از مهمترين شهرهاى جهان اسلام تبديل شد . هزاران محدّث ، عالم ، اديب و دانشمند از اين شهر برخاستند ، و تمدّن اسلامى را بارور ساختند . اصفهان در مركز فلات ايران ، به منزلهء چهارراهى براى تجارت و عبور كاروانيان و مسافران ، و نقطهء ثقل ارتباطات فرهنگى و چهارراه دادوستد تمدّن اسلامى بود . اين موقعيّت ممتاز ، باعث شد اصفهان خاستگاه مذاهب ، سبكهاى هنرى و ادبى و جريانهاى متنوّع فلسفه و عرفان باشد . طبيعت زيبا و اعتدال هوا در اصفهان نيز جاذبهاى ديگر بود كه مىتوانست جمعيت بسيار را جذب خود كند ، و اندكاندك گسترش يابد ، و در رديف شهرهاى بزرگ دنياى كهن قرار گيرد . منابع اصفهانشناسى در قرن سوم تا نهم هجرى احتمالا اوّلين تلاشها براى نگارش تاريخ ، و گردآورى اسامى بزرگان اصفهان ، در قرن