الشيخ عبد الله نعمة ( مترجم : غضبان )
69
فلاسفة الشيعة حياتهم وآراؤهم ( فلاسفهء شيعه ) ( فارسي )
در خراسان موجود است كه آن را براى عبد اللّه بن على حاسب نوشته است . كتابهاى ديگرى هم دارد ، از جملهء آنها برهان الكفاية است كه خلاصه و مختصرى از كتاب تحويل سنى المواليد تأليف ابو معشر بلخى است و اين كتاب يعنى تحويل سنى المواليد در علم نجوم است كه سيد بن طاوس يك نسخه از آن را ديده است . ديگر كتاب الدلائل فى احكام النجوم است و كتاب جامع شاهى او كه آن هم در نجوم است . در اين كتاب رسائل نجومى و بسيارى از مطالب ديگر را گنجانيده است . « 1 » پدرش محمد بن عبد الجليل سجزى كتابى به نام كتاب الزايجات ( زايچهها ) دارد كه يك نسخه آن به سيد بن طاوس رسيده و آن را نيز ديده بود . ديگر جعفر اسطرلابى است كه عصر و دورهء او را نمىدانيم ولى رسالهاى در اسطرلاب دارد كه اولش چنين است : « الحمد للّه حق حمده و الصلاة على نبيه محمد و آله و عترته . » « 2 » ديگر كمال الدّين حسن بن على بن حسين فارسى است كه حاشيهاى بر تذكرهء نصيريه در هيئت دارد كه رسالهاى مختصر است و كتاب تذكره از طوسى است . « 3 » ديگر شريف ابو القاسم على بن قاسم قصرى است . ( شايد نسبت او به قصر وضاح در بغداد باشد ) به گمان ما او از علمايى است كه در قرن چهارم هجرى ظهور كرد و قصهاى با « ابو القاسم رقى منجم » دارد كه قفطى آن را نقل كرده است . « 4 » سيد بن طاوس در كتاب فرج المهموم او را در عداد منجمان شيعه نام برده است و كتابى به نام حساب ترتيب ساير الكواكب السبعة دارد كه آن را سيد بن طاوس ديده است . « 5 » ديگرى بديع اسطرلابى است كه نامش هبة اللّه بن الحسين بن احمد بغدادى متوفى به سال 1139 ميلادى است . او از علما و فلاسفهاى بود كه از اسباب معرفت استفاده كرد و علاوه بر فلسفه از رياضيات و فلكشناسى نيز اطلاع داشت و به ساختن اسطرلاب شهرت يافت و آنها را خوب درست مىكرد ، لذا به اين شهرت شناخته شد . « 6 » چنان كه به ساختن آلات فلكى ديگر نيز شهرت داشت . شرح حال او را هريك از قفطى ، ابن ابى اصيبعة ، و اصفهانى در الخريده ، و ابو المعالى خطيرى در كتاب خود زينة الدهر نوشتهاند و استاد طوقان هم در مورد او شرحى نوشته است . « 7 » شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب خود الذريعة در جلد نهم در حرف دال ، آنجا كه از ديوانهاى شاعران شيعه ياد مىكند از او و ديوان شعرش نيز ياد كرده است .
--> ( 1 ) - - شرح حال سجزى در قسمت دوم اين كتاب . ( 2 ) - كتاب الذريعة ، ج 1 ، ص 71 ( 3 ) - - همان كتاب ، ج 6 ، ص 36 ( 4 ) - اخبار الحكماء ، ص 380 ( 5 ) - همان كتاب ، ص 8 ( 6 ) - - كتاب تراث العرب العلمى ، ص 341 ( 7 ) - اخبار الحكماء ، ص 222 ، و عيون الانباء ، ج 2 ، ص 300 - 303 ، چاپ بيروت ، و تراث العرب العلمى ، 341 - 342