ديگر ابو زيد احمد بن سهل بلخى متوفى در حدود سال 322 هجرى است . ياقوت در معجم در مورد او گفته است كه در علم فلسفه تعمق بسيار داشت و بر اسرار علم نجوم و هيئت آگاه و مسلط بود و در علم طب و طبايع تفوق يافت و در اصول دين بحث كامل و استقصاء فراوانى نموده است . تأليفى دارد به نام شرح كتاب السماء و العالم لارسطو كه آن را به ابو جعفر خازن هديه كرده است و كتاب صور الاقاليم كه بزرگترين منبعى است كه اسطخرى به آن رجوع كرده است . مقدسى در مورد آن گفته است : ابو زيد در اين كتاب راههاى معروف را به رنگ سرخ و شنهاى طلائى رنگ را به رنگ زرد ، درياهاى شور را به رنگ سبز ، نهرها را به رنگ آبى و كوههاى مشهور را به رنگ تيره نشان داده است . مطهر بن طاهر مقدسى هم كتابى بر منوال كتاب او نوشته است ، « 1 » و كتاب ديگرش ما يصح من احكام النجوم است . استاد طوقان در كتاب خود به نام تراث العرب العلمى او را در عداد كسانى كه در علم فلك تأليفاتى دارند و رصد و زيج ساخته‌اند ، آورده ولى او را فقط به عنوان بلخى نام برده است . « 2 » و يك‌مرتبهء ديگر در مورد بيان زيجهاى مشهور ، او را به نام ابو البلخى ضبط كرده است . شايد كلمهء زيد در چاپ از قلم افتاده است و مقصودش ابو زيد بلخى بوده است . « 3 » ديگر از علماى فلك ابو محمد حسن بن احمد بن يعقوب همدانى صنعانى است كه در زندان صنعاء به سال 334 هجرى وفات كرد . او از مشهورترين علماى عرب در فلسفه و رياضيات و طبيعيات و جغرافى و فلك و ادبيات و تاريخ و ديگر علوم بود و كتاب سرائر الحكمة از اوست و غرض او در اين كتاب معرفى علم هيئت افلاك و اندازه‌هاى حركتهاى ستارگان و توضيح احكام نجوم و بيان تمام اقسام و انواع آن است . او را زيج مشهورى است معروف به زيج همدانى كه اهل يمن به آن اعتماد مىكردند . « 4 » و در كتاب الاكليل خود كه در مورد انساب حمير و روزگار پادشاهان آنها نوشته است شمه‌اى از اصول احكام نجومى را آورده است . ديگرى ابو سعيد احمد بن محمد بن عبد الجليل سجزى ، يا سجستانى متوفى در حدود سال 1024 ميلادى است كه از مشاهير علماى فلك كه در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى ظهور كردند ، به شمار مىرفت . اوست كه اسطرلاب زورقى را اختراع كرد و اختراع او بر مبناى فرضيهء متحرك بودن زمين و ثابت بودن فلك ( با تمام آنچه در آن هست ، غير از ستارگان هفتگانه ) مبتنى است . يك نسخه از رسالهء اصطرلاب او در كتابخانهء حضرت امام رضا ( ع )

--> ( 1 ) - الحضارة اسلامية ، ج 3 ، ص 7 ( 2 ) - - كتاب تراث العرب العلمى ، ص 91 ( 3 ) - همان كتاب ، ص 105 ( 4 ) - اخبار العلماء ، ص 113