الشيخ عبد الله نعمة ( مترجم : غضبان )
51
فلاسفة الشيعة حياتهم وآراؤهم ( فلاسفهء شيعه ) ( فارسي )
اين خطبه از خطبههاى بسيار مهم و جامع اصول توحيد است . [ تأليفات شيعه در موضوع امامت ] در موضوع امامت ، تأليفات شيعه فوقالعاده زياد است . صدها كتاب از اعصار نخستين اسلام تا امروز مرتبا نوشته شده و مىشود . مشهورترين آنها كه چاپ هم شده كتاب الشافى تأليف شريف مرتضى است . اين كتاب قطور است و جامعترين كتابى است كه در موضوع امامت نوشته شده است . ديگر كتاب نهج الحق تأليف علامهء حلى است كه علامه شيخ محمد حسن مظفر نجفى شرحى به نام دلائل الصدق بر آن نوشته و حواشى و تعليقاتى بر آن افزوده و از مطالب آن دفاع كرده است . كتاب مزبور اخيرا به چاپ رسيده است . كتاب ديگر علامه بنام الالفين در امامت و مشتمل بر دو هزار دليل عقلى و نقلى بر امامت على ( ع ) است . كتاب ضياء العالمين تأليف شيخ فتونى عاملى ، كتابى بزرگ و قابل توجه است كه هنوز چاپ نشده است . از مؤلفان متأخر در اين باب ، مرحوم سيد شرف الدّين عاملى است كه كتابى بنام المراجعات دارد و تاكنون چند بار به چاپ رسيده است . اينها كه گفتيم غير از تأليفات كلامى است كه در آنها نيز متعرض مسئلهء امامت شدهاند . مخصوصا كتابهاى فيلسوف طوسى « 1 » كه علامهء حلى آنها را شرح كرده است از قبيل كتاب شرح تجريد و كشف الفوائد و غيره يا كتاب كنز الفوائد كراچكى و كتابهاى ديگر . در موضوعات ديگر كلامى ، مانند : مسئلهء رؤيت خالق و مسئلهء جبر و اختيار و مسائل ديگر ، شيعه ، از دورههاى نخستين به بحث و تحقيق در آنها پرداختهاند . چنان كه خواهيم ديد در ميان تأليفات عدهء بسيارى از آنها كه شرح حالشان در اين كتاب آمده است ، كتابهايى به بحث در موضوعهاى فوق اختصاص يافته است . شيعه داراى پديدهء فكرى سومى ميان اشاعره و معتزلهاند . گويى چون حسابگرى دقيق در مقابل هر دو فرقه ايستاده ، آراء و نظريات هر دو دسته را با منطق عقلى صرف ، در ترازوى انصاف گذاشتهاند و با براهين عقلى آراء آنها را مىسنجند و آثار و مظاهر اين محاكمه در آراى بسيارى ديده مىشود ، از جملهء آنهاست : 1 - مسئلهء « حال » كه معتزله به آن معتقدند و خلاصهء آن به اين شرح است كه مىگويند :
--> ( 1 ) - خواجه نصير الدّين طوسى .