معروف به ابن القاضى در شمار اديبان و مورّخان و رياضىدانان و صاحب كتاب جذوة الاقتباس فيمن حلّ من الأعلام بمدينة فاس و كتاب درّة الجمال فى اسماء الرجال و كتاب لقط الفرائد من لفاظة الفوائد و كتاب المنتقى المقصور على مآثر الخليفة ابى العبّاس المنصور . وى در سفرى كه به مشرق كرد به دست دزدان دريايى اسير گرديد و پس از يازده ماه اسارت سلطان ابو منصور سعدى بيست هزار اوقيه فديه ( بهاى اسير ) او را داد و از بند اسارت آزاد گرديد و در سال 1025 در شهر فاس درگذشت . « 1 » مكنسه : بر وزن مروحه به معنى جارو و ابن مكنسه لقب اسماعيل بن محمّد اسكندرى است در شمار شعراى نيكوپرداز و از نظم اوست : رقت معاقد خصره فكأنّما * مشتقة من عقده و تجلدى و تجعدت اصداغه فكأنّما * مسروقة من خلقه المتجعد ما باله يجفو و قد زعم الورى * ان الندى يختص بالوجه الندى لا يخدعنّك و جنة محمرة * رقت ففى الياقوت طبع الجلمد و در حدود سال 500 درگذشت . مكودى : منسوب است به مكود بر وزن يهود لقب ابو زيد عبد الرحمن بن احمد بن صالح مطرزى مكودى است در شمار نحويان و اديبان و صاحب شرح اجروميّه و شرح الفيّه و غير اين‌ها و در فاس سال 807 درگذشت و مكود به معنى مقيم ( پابرجا ) و به معنى شترى است كه شير او كم نشود . مكّى : با تشديد كاف بر وزن شكّى نام ابو محمّد مكّى بن ابى طالب محمّد قيسى قيروانى قرطبى است از اعلام لغويان و فقيهان و صاحب تصانيف بسيار از جمله : الهداية الى بلوغ النهايه در تفسير و كتاب الهدايه در فقه و كتاب البيان عن وجوه قرائات السبع و غير اين‌ها . وى در قيروان سال 354 متولّد گرديد و در سيزده‌سالگى به مصر رفت و از علماى آن شهر علوم فراگرفت و به قيروان بازگرديد . بار ديگر به مصر رفت و به تكميل دانش خود پرداخت و باز چندين سفر به قيروان و مكّه و مصر كرد و در آخر در قرطبه سكونت اختيار نمود و در آن شهر سال 437 درگذشت . و نام مكّى بن ريّان بن شبة ماكسينى است و در ماكسينى گذشت . و نام نياى محمّد بن محمّد بن مكّى است معروف به ابن مكّى از شاعران نيكوپرداز دمشق و متوفّاى 657 و از نظم اوست : قسما بهواك و ما احلى * قسم العشاق اذا حلفوا و به من خاضوا غمرات منى * و حصى الجمرات بها حذفوا

--> ( 1 ) - و نيز عبد العزيز بن عبد الواحد بن محمّد بن موسى مغربى مكناسى در شمار مشايخ قراى مدينه و از مردم مكناسه از بلاد مغرب بود و او را ارجوزه‌ها و منظومه‌هايى است در بيست علم و از آن جمله : نظم جواهر السيوطى و تفسير منهج الوصول در اصول دين و منظومة البلاغة متوفّى 926 ( لغتنامه / دهخدا : 44 / 1006 ؛ الأعلام / زركلى : 7 / 258 ) . و نيز محمّد بن احمد بن محمّد عثمانى مكناسى مكنّى به ابو عبد اللّه در شمار مورّخان در مكناسهء مغرب سال 841 به دنيا آمد و در سال 919 در فاس درگذشت و كتبى چند نيز تأليف كرد ( لغتنامه / دهخدا : 44 / 1006 ؛ الأعلام / زركلى : 7 / 258 ) .