بخارا « 1 » كه شهرى است در ماوراءالنهر و ابو عبد اللّه محمّد بن اسماعيل بن ابراهيم بخارى صاحب جامع صحيح معروف به « صحيح بخارى » از اعاظم محدّثان بدان منسوب است و بخارى اين كتاب را در مدّت شانزده سال از ششصد هزار حديث منتخب كرد و ضامن صحّت آن ميان خود و خدا گرديد . و بخارى براى فراگرفتن حديث به شهرهاى خراسان و ايران و عراق و مصر و حجاز و شام سفرها كرد و در بغداد بلندآوازه گرديد و در سال 256 درگذشت . « 2 » نگارنده گويد : « بخارى با آنكه صدها هزار حديث دور ريخت تا كتاب جامع صحيح خود را نوشت با اين وصف كتابش از روايات خوارج انباشته است » . و ابن حنبل بر سبيل طعن به او گفت : « چون است كه كتاب خود را صحيح ناميدى با آنكه بيشتر احاديثش از روايات خوارج است » . و قاضى بخارا به حكم اينكه از خوارج حديث كرده است او را در زندان افكند و اين‌ها مىرساند كه چه آشفتگيها در كار حديث بوده است . بخترى : با فتح باى ابجد و سكون خاى نقطه‌دار و فتح تاى قرشت وصف كسى است كه با ناز و تكبّر راه رود و با ضمّ باى ابجد درست نيست . و بخترى لقب ابو بصير ليث مرادى است از اصحاب امام صادق عليه السّلام و لقب ايّوب بن عائذ بخترى است از اصحاب امام سجاد عليه السّلام و ابو البخترى كنيت وليد ابن هاشم و يا عاص بن هشام بن حرث است و همان كسى است كه قبل از هجرت روزى در مكّه سلاح بر تن آراست و از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله حمايت كرد و گفت : « هرآن‌كس كه امروز محمّد را بيازارد او را بيازارم » . و نيز ابو البخترى كنيت وهب بن وهب بن كثير بن عبد اللّه قرشى مدنى فقيه و نسّابه است صاحب كتاب صفة النبى و كتاب فضائل الانصار و كتاب الفضائل الكبير و كتاب نسب ولد اسماعيل و كتاب طسم و جديس و متوفّى 200 . بختكان : با فتح باى ابجد و سكون خاى نقطه‌دار و فتح تاى قرشت و كاف عربى نام نياى ابو عثمان سعيد بن حميد بن بختكان است در شمار فصيحان و مترسّلان و متكلّمان و در ريشه ايرانى است و هواخواه ايرانيان تا جايى كه عجمان را

--> مگر كسانى كه با زبان عربى آشنا هستند آنها را ندانند مانند قرميسين در نسبت كرمانشاه و جرفادقان در نسبت گلپايگان و تستر در نسبت شوشتر و مانندهاى اين‌ها كه هرچند نامهاى آنها را دانند امّا عربىشدهء آنها را ندانند ، توضيح دادم ( مؤلّف ) . ( 1 ) - بخارا : نام شهرى است در حدود تركستان در ساحل رود زرافشان كه از قديم محلّ سكونت ايرانيان بوده و مردم آن تاجيك فارسىزبان و جمعى ازبك و ترك و يهودى هستند . قزوينى در آثار البلاد گويد : « بخارا پيوسته مجمع دانشمندان و فقهاى بزرگ بوده » . مولوى در اين‌باره گفته : آن بخارا منبع دانش بود * پس بخارايى است هرك آنش بود و رودكى در توصيف هواى آن گويد : هر باد كه از سوى بخارا به من آيد * با بوى گل و مشك و نسيم چمن آيد ( لغتنامه / دهخدا : 10 / 687 ) . ( 2 ) - آثار ديگر اوست : كتاب التاريخ الكبير و كتاب التاريخ الصغير و كتاب السنن فى الفقه و كتاب الاسماء و الكنى . و نيز شمس الدّين ميرك بخارى منجّم ايرانى و صاحب كتاب « زيج شمس المنجم » در تاريخ علم فلك و متوفّى 741 بدان شهر منسوب است .