سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
9
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
پيشگفتار مولانا ميرزا يوسف حسين تاريخ ، تنها گلشن هميشه بهار است كه وقايع هزاران سال ، حالات و چگونگى و مقصود از حيات هر زمان ، ترقى و تنزل ، كمال و زوال اقوام عالم ، صاحبان علم و دانش ، اختراعات و خدمات صاحبان عقل و هنر ، تحقيقات مادى و معنوى آنان را زنده نگه داشته حياتى ابدى مىبخشد و هر بخش آن ، آموزنده و فراراه آيندگان مشعلى فروزان است . جهانگردى كه قسمت عمدهء عمر خود را صرف سير و سياحت ممالك عالم مىكند ، در زندگى كوتاه و محدود خود نمىتواند آنقدر معلومات كسب كند كه از مطالعهء تاريخ به دست مىآورد ، چرا كه سير و سياحت ، حداكثر ، از حالات زمان حال بهره مىبرد ، اما اينكه دوران گذشته به حال تبديل شود و انسان بتواند در آن واحد از هر دو استفاده كند ، ممكن نيست . ما به وسيلهء تاريخ از زندگى پيامبران و رسولان آگاه مىشويم ، آشنايى با اسلام و زندگانى حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و تعليمات والاى آنان ، همه از طريق تاريخ حاصل شده است . آنان بودند كه در دوران خود تعليمات سرور كاينات حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله را منتشر كردند و مفاهيم و مطالب قرآن را به مردم فهماندند و درهاى حقايق را گشودند و علوم و معارف را در دسترس عموم قرار دادند و خودشان سراپا اسوهء تديّن بودند و راه دين را روشن كردند . مشكلترين مسايلى كه هيچكس نمىتوانست حل كند ، ايشان حل مىكردند و بىنظيرى خودشان را در علوم به اثبات مىرساندند ، علاوه بر اين شاگردان با تقوايى را تربيت كردند كه در نقاط مختلف ، علوم و احكام اسلام را اشاعه دادند و هنگامى كه غيبت آخرين حجّت خدا نزديك شد ، مسئوليت دين را برعهده گرفتند و مردم نيز به سخنان ايشان گوش فرا دادند . خداوند به بركت علم و آگاهى آنان ، علماى جديدى را حيات بخشيد كه در زمان خودشان از اركان ارشاد و هدايت محسوب مىشدند و در جهان شريعت به اوج شهرت رسيدند . آنان در