سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
679
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
محمد حسين مامقانى و آقاى سيد ابو الحسن لكنهوى به دريافت اجازاتى نايل آمد كه اين خود نشاندهندهء فقاهت مسلّم اوست . وى در سال 1326 ه ق به رياست كنفرانس شيعه انتخاب شد و در سال 1329 ه ق به ايران و عراق رفت . نواب حامد عليخان رامپور او را به سمت سرپرست ادارهء آموزش و پرورش تعيين كرد . در سال 1327 ه ق فرزند ارشدش سيد محمد و در سال 1341 ه ق فرزند جوانترش محمد كاظم درگذشتند ولى او در فراق آنها همچنان صبور و مقاوم بود و به كارهاى خويش ادامه مىداد و در رفع نيازهاى جديد علمى براى طالبان علم مىكوشيد و براثر تلاش او مدرسهء ناظميه و مدرسة الواعظين ، مؤيد العلوم و انتشار مجلات الواعظ و غيره به وجود آمدند و كتابهاى مفتى محمد عباس شامل تفسير قرآن مجيد به زبان انگليسى و صحيفهء كامله و امثال آن و بطور كلى حدود پنجاه كتاب به چاپ رسيد و در ميان آنها ، تجليات و سوانح مفتى محمد عباس هم به چشم مىخورد . تأسيس مدرسهء ناظميه و مشارع الشرائع كه به تشويق مولانا سيد ابو الحسن ابو در سال 1308 ه ق و مرحوم ميرزا محمد عباس عليخان تأسيس شده بود سرپرستى آنها را نجم الملة برعهده داشت ، نجم الملة براى آن مدارس زحمتهاى زيادى كشيد ، طلاب از گوشه و كنار به ناظميه مىآمدند و بعد از تمام كردن دورهء پانزدهساله با دريافت مدرك ممتاز الافاضل سرفراز مىشدند . مدرسهء سلطان المدارس و ناظميه مدارس بزرگ دينى قرن ماست كه از آن مدارس صدها اديب ، مصنف ، خطيب ، طبيب ، حافظ ، قاضى و مدرس خارج مىشوند تا آنجا كه از كشمير تا دكن و از هند تا آفريقا از وجود آنان استفاده مىشود . نجم الملّة با هوشيارى و مديريت عالى ساختمان جديد مدرسه را ساخت و آن را ترقى بخشيد و سرانجام در همان مدرسه دار فانى را وداع گفت . مدرسة الواعظين نيز در سال 1338 ه ق با سرمايهء راجه محمود و برادرش براى تبليغ به روش جديدى تأسيس شد و در اينجا طلاب شبه قارهء هند تربيت مىشدند و پس از پايان تحصيل براى تبليغ به نقاط مختلف و از جمله كشورهاى اسلامى اعزام مىشدند . شعبهاى براى نشر و اشاعه نيز در اين مدرسه تأسيس شد و كتابهاى علمى و تبليغى و مجلهء ماهانهء الواعظ به چاپ مىرسيد و افكار و تعليمات لازم را از طريق ترجمهء مستقيم به زبان اردو تبليغ مىكردند . ترجمهء انگليسى قرآن مجيد ، ترجمههاى صحيفهء كامله و مجالس المؤمنين و مجلهء مسلم