سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
667
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
آنجا كه براثر استنباط قوى و هوش سرشار در سن شانزدهسالگى به دريافت اجازهء اجتهاد نايل آمد . وى در سال 1300 ه ق اولين رساله را دربارهء « وجوب سورهء ديگر بعد از حمد در ركعت اول و دوم نماز » نوشت و مولانا مفتى و مولانا حامد حسين براساس همين رساله او را اجازهء اجتهاد دادند . وى از سن شانزدهسالگى به تدريس پرداخت و در ابتدا حدود پانزده درس تدريس مىكرد و شيعه و سنى در جلسات درس او شركت مىكردند ، ولى به مرور زمان اين درسها كاهش يافت و بيشتر تدريس او ، فقه و حديث و ادبيات بود و در ضمن به مطالعات خويش ادامه مىداد . فردوس مآب بتدريج او را به پاسخ مسايل آشنا ساخت ، بهطورى كه پاسخ مسايل و نامهها را برعهدهء او گذاشت و كار عبقات الانوار را هم به او سپرد و چون فعاليت و شايستگى خود را با نوشتن دويست صفحه از عبقات الانوار نشان داد و مطالب عالى « سبائك الذهبان » را ملاحظه كرد ، به او لقب « صدر المحققين » داد . وى از سال 1303 ه ق در مسجد كوفه ، در محلهء كاظمين لكنهو بعد از هر نماز جمعه وعظ مىكرد و خطبات او به قدرى عالمانه و ادبى بود كه علما و ادبا ، براى شنيدن آن حاضر مىشدند و بعد از خطبه ، دربارهء « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ » صحبت مىكرد ، اين خطبه و وعظ در ماه مبارك رمضان همهروزه ايراد مىشد و در تمام عمر همين آيه موضوع كلام او بود . من در ماه رمضان سعادت گوش دادن اين موعظه را داشتهام . در اين موعظهها موضوعاتى مانند امر به معروف ، عبادت و ثواب آن ، تحذير بر ترك اعمال و فرائض مطرح مىشد . فردوس مآب مولانا حامد حسين در سال 1306 ه ق درگذشت ، بنابراين در سن بيست و دوسالگى مسئوليتهاى ناصر حسين زياد شد و در آن سن ممكن بود كه اين بار سنگين را تحمل نكند ، اما به خاطر كوششهاى فوقالعاده و نظم و دقت در زندگى و نيز تحمل و خوشاخلاقى با مردم ، مشكلات خويش را حل مىكرد و بعد از مدتى به مقام مرجعيت رسيد و مردم شبه قارهء هند از مقلدان وى شدند . وظايف او حل مشكلات مردم بود . به مسايل فقهى و نامهها پاسخ مىداد و امورى را كه مربوط به جامعه بود ، با احتياط حل و فصل مىكرد . مولانا ناصر حسين اهل تأليف و تصنيف بود و در عين حال با دوستانش رفت و آمد داشت و براى هر دو كار وقت خودش را تنظيم كرده بود ، وى پيوسته در عبادت ، رياضت ، خدمت به دين و انجام فرائض ، كوشا و آماده بود ، بعد از نماز صبح يك ساعت به وظايف و اوراد و