سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
614
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
آمد و در منتگمرى ( ساهيوال ) در روز چهارشنبه 14 شوال 1386 ه ق / 25 ژانويهء 1967 م درگذشت . مير محمد مؤمن ، پيشواى اعظم 960 ه ق / 1552 م 1034 ه ق / 1624 م از ميان علماى شبه قارهء هند كه اسامى آنان در رأس فهرست شخصيتهاى بزرگ به چشم مىخورند يكى مير محمد مؤمن « 1 » بن على حسينى استرآبادى است ، شرح حالش اگرچه در نجوم السماء ، ص 82 و در تذكرهء بىبها و همچنين در نزهة الخواطر و محبوب الزمن و تاريخ عالمآراى عباسى و غيره درج است اما به سبب انقلاب سلطنت قطب شاهى به شرح حال مبسوطى از وى دست نيافتيم ، فقط محى الدّين دربارهء شرح احوال ضمن تحقيقاتى كتابى تحت عنوان « مير محمد مؤمن تأليف كرده كه تا حدودى زندگى او را روشن ساخته است ، چاپ دوم آن كتاب در حال حاضر در دست من است ( 1957 م ) و شرح حال او را از همان كتاب گرفتهام . نواب علامى فهامى ، مرتضاى ممالك اسلام ، پيشواى عالميان و « ركن السلطنة » ، در فرمان مجريه 1050 ه ق عبد اللّه قطب شاه دربارهء القاب او نوشته است : « سيادت و نجابت پناه ، افادت و افاضت دستگاه ، قدوة المحققين ، اسوة المدققين ، مرتضاى ممالك اسلام ، مقتداى طواف انام ، خلاصهء اولاد رسول ، زبدهء احفاد بتول » و اضافه كرده : علامه ميرمؤمن از سادات معظم استرآباد بود . حكومت ايران او را مناصبى مانند مدار المهام و وزارت به او تفويض كرده بود ، پدرش سيد على اشرف الدّين سماكى بود . چنانكه علامه با دست خودش چنين نوشته است : « عبد مأمور محمد مؤمن بن على الحسينى عفى عنهما » . مادر مير خواهر عالم مشهور امير فخر الدّين سماكى بود . دربارهء ولادت او گفته شده است كه حدود سال 960 ه ق تولد يافته است .
--> ( 1 ) - مير محمد مؤمن معروف به سيد پادشاه از اولاد پيشواست . در شجرهء وى نام اجدادش به اين شرح آمده است : « مير محمد مؤمن پيشوا بن سيد سليمان بن سيد يعقوب بن محبوب بن سبحان بن رحمن بن سلطان بن احمد بن نور خدا بن شمس بن اسحاق بن مجيد اللّه بن امام على موسى رضا . » ( مير محمد مؤمن ، ص 265 ) .