سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
542
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
روپيه براى خرج سفر به او داد و بعلاوه ماهانه هفتاد و پنج روپيه حقوق برايش تعيين و در نزديكى دربار منزلى نيز به او اعطا كرد . مولانا محمد حسين علاوه بر شغل روضهخوانى ، ناظم كتابخانهء رامپور نيز بود و دفتر روزنامهاى هم به او محوّل شد . بعد از نواب محمد سعيد خان ، نواب محمد يوسف خان حقوق هفتاد و پنج روپيهء او را به يكصد روپيه در ماه افزايش داد و علاوه بر منصب نظامت كتابخانه ، مسئوليّت فراشخانه و فيلخانه را به او اعطا كرد . نواب يوسف عليخان در مجالس زنانه روضه مىخواند و اين حرفه را از مولانا محمد حسين آموخته بود . مولانا محمد حسين وقتى به زبان اردو سخنرانى كرد و نواب سخنرانى او را بىحد پسنديد و خواهش كرد تا احاديث و روايات را به زبان اردو ترجمه كند ، برحسب فرمان او كتابى به زبان اردو نوشت كه حاوى نظم و نثر بود و كلمهء « ناظم » را به عنوان تخلص انتخاب كرد . هنوز اين كار تمام نشده بود كه يوسف عليخان در سال 1281 ه ق درگذشت . تصانيف او عبارتند از : عذب البيان شامل دو بخش ، در بخش اول دربارهء فرهنگ و امور روزمرّهء جامعهء ايرانى سخن گفته است و بخش دوّم حكايات ، لطايف و ظرايف است . دويست صفحه از اين كتاب چاپ شده بود كه مصنف درگذشت . همين قسمت چاپى در 1925 م در اللهآباد دوباره چاپ شد كه اكنون به عنوان كتاب درسى از آن استفاده مىشود . ديگر از آثار او مجالس الاخيار ( فارسى ) و اخبار ماتم ، ( به زبان اردو ) دربارهء رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و ائمهء اهل بيت را مىتوان نام برد . اين كتاب در سال 1285 ه ق در رامپور تأليف و در سال 1291 ه ق به وسيلهء چاپخانهء حسينى منتشر شده است و از ذخاير ارزندهء كتابخانهء رامپور به حساب مىآيد . محمد حسين بحر العلوم علن 1267 ه ق / 1851 م 1325 ه ق / 1907 م بحر العلوم مولانا سيد محمد حسين بن ملك العلماء سيد بنده حسين در تاريخ يكم رجب 1267 ه ق متولد شد . برادر جوانترش ملاذ العلماء سيد ابو الحسن در لكنهو به نام بچهن و خودش به نام علن معروف بود . پدرش اسامى آنان را يحيى و زكريا گذاشته بود . مولانا علن فردى زيبا ، باذكاوت و داراى حافظهء عجيبى بود . الفيه ابن مالك را حفظ كرده بود و تا آخر عمر اشعار آن را به خاطر داشت .