سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
491
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
بعد از تحصيل علم در مدرسهء سلطان المدارس مدرك صدر الافاضل را به دست آورد . از استادان وى سيد باقر و مولوى عبد البارى فرنگى محل حايز اهميت خاص مىباشند . بعد از اينكه فارغ التحصيل شد از لكنهو به نجف رفت . مولانا ميرن معمولا فقه و اصول تدريس مىكرد و منطق نيز موضوع مورد علاقهء وى بود . مولانا كلب حسين و مولانا عبد الحسين از همدرسان وى بودند . من نيز شرح تهذيب را در محضر او خواندم . مولانا كلب عابد و محسن نواب هم در درس وى شركت مىكردند . مولانا ميرن سرپرست حسينيه ، كتابخانه و متعلقات اوقاف ممتاز العلماء بود . امامت جماعت مسجد حسينآباد را برعهده داشت و روضه هم مىخواند . مولانا در مسجد « پاىناله » سپس در كتره ابو تراب خان زندگى مىكرد . مولانا در 14 ژانويه 1961 م / 26 رجب 1380 ه ق در شب يكشنبه ساعت ده و نيم در لكنهو درگذشت ، مفتى احمد على بر جنازهاش نماز خواند و در حسينيهء سيد تقى در مقابل ضريح دفن شد . فرزندان او عبارتند از : سيد على ، صدر الافاضل و فاضل نجف ؛ سيد حسن صدر الافاضل و فاضل نجف ؛ سيد ناصر عباس . محمد ، سيد دهلوى 1317 ه ق / 1899 م 1392 ه ق / 1971 م خطيب اعظم مولانا حاج سيد محمد دهلوى ، در وطن خود در « پيتن هيرى بلوك بجنور ( هند ) » متولد شد . وى فرزند ارشد مولانا آفتاب حسين بود ، پدرش در مدرسهء انگليسى عربى دهلى تدريس مىكرد . بنابراين سيد محمد در دهلى پرورش يافت ، هنوز مدتى نگذشته بود كه پدرش در سال 1321 ه ق درگذشت ، مادر مهربانش بعد از چهلم مولانا آفتاب حسين ، فرزند دلبندش را براى تحصيل علم به مولانا قارى عباس حسين سپرد . سالى نگذشت كه مادرش نيز از دنيا رفت و او را تنها گذاشت ، بعد از اتمام مراسم و ايام سوگوارى مادرش ، مولانا سيد محمد دهلوى به دهلى رفت و در آنجا دوستان پدرش ، مولانا ميرزا محمد حسن و مولانا سيد محمد هارون هداية النحو و كافيه را به او آموختند ، آنگاه سيد محمد باقر انبالوى او را به لكنهو فرستاد و مولانا وارد مدرسهء ناظميه شد ، بعد از چهار سال مولوى مقبول احمد او را به رامپور طلب كرد