سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )

392

مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )

به كوشش علىمردان خان ، علماى بزرگ در دهلى ، سوهدره ، لاهور و كشمير جمع شدند كه از ميان آنان ملا سعيد اشرف مازندرانى و ملا على رضا تجلّى از اهميت زيادى برخوردار بودند . ملا على رضا تفسيرى از قرآن مجيد نوشت كه به قول احمد عليخان سنديلوى ( 1218 ه ق ) تا زمان وى مورد استفاده قرار مىگرفت و بنا به گفتهء او نام اين تفسير « مخزن الغرائب » است كه با عباراتى فصيح و واضح نوشته شده است . در مجالسى كه تشكيل مىداد تمام علما شركت مىكردند و خود شب و روز به بحث و مباحثه مشغول بود . پدر بزرگوارش كه نابينا و فرسوده شده بود با لباس روستايى وارد مجلس درس وى شد . مولانا همين‌كه او را ديد ، از جا برخاست و به او احترام گذاشت و دستش را بوسيد و در جاى خود نشاند . مردم سؤال كردند كه او كيست ؟ گفت : پدر بزرگوار من است . تمام حاضران از جا بلند شدند و به او احترام گذاشتند . مولانا على رضا بعد از سير و سفر به كجرات ، آگره ، دهلى ، لاهور ، سوهدره و كشمير و مشاهده اوضاع آن مناطق به وطن خود بازگشت و شاه‌عباس از وى پذيرايى كرد و در مدرسهء مادرشاه به تدريس پرداخت . در سال 1072 ه ق در نزديكى اردكان از سوى شاه قطعات زمينى اعطا شد اما او نپذيرفت و به سفر حج و زيارت رفت و در بازگشت به شيراز آمد و در همان جا وفات يافت . دربارهء تاريخ وفاتش اختلافات وجود دارد : 0 در هميشه بهار و كلمات الشعراء 1088 ه ق / 1677 م * در نوشتهء بيل ( BEALE ) 1080 ه ق / 1665 م . 0 در روضات الجنات 1085 ه ق / 1674 م ذكر شده است . تذكره‌نويسان هندى او را به عنوان شاعر نام برده‌اند و در به فقاهت و علم او نيز اشاره كرده‌اند و مىگويند كه او در اصفهان به زعامت دينى رسيده بود . روضات الجنات ، او را به عنوان يكى از شاگردان بزرگ آقاى حسين خوانسارى به شمار آورده است . تصانيف او عبارتند از : تفسير قرآن مجيد به نام زينت تفاسير ( فارسى ) ؛ رسالة فى المنع من الصلاة الجمعة حال الغيبة ( فارسى ) ؛ رساله سفينة النجاة امامت ( فارسى ، چاپى ) ؛ رساله در رد محمّد باقر ؛ ديوان ؛ مثنوى معراج خيال ؛ حاشيه بر حاشيهء ملا عبد اللّه يزدى ( چاپى ) ؛ حاشيه بر حاشيهء تهذيب ( چاپى ايران ) ، نسخهء خطى ( 1028 ) كه در كتابخانهء مجلس تهران موجود