سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
388
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
ميرزا يوسف حسين « 1 » دربارهء او مىگويد : « من طالب علم سلم العلوم ( كلاس نهم ) بودم و مولانا على حيدر در سال آخر صدر الافاضل بود و همراه وى احتمالا مولانا حيدر حسين ، ملا يوسف ، مولانا محمد صادق برادر مولانا جعفر و مولانا سيد محمد امروهوى درس مىخواندند ، امتحان آن كلاس به خاطر اين يادم مانده است كه من در امتحان - سلم - در هشت ساعت پاسخ دادم ، اما مولانا از ساعت 10 صبح تا نصف شب مشغول نوشتن بود » . على حيدر در سال 1336 ه ق مدرك صدر الافاضل را به دست آورد . و بعد به وطن خود بازگشت و در تأليفات پدرش مولانا على اظهر همكارى مىكرد . در آن زمان دو ماهنامه ( الشمس و اصلاح ) به چاپ مىرسيد . افراد خانواده مايل بودند كه على حيدر شغل ادارى داشته باشد ، اما او علاقه داشت كه در راه دين خدمت كند . در همين زمان بود كه از طرف معاون مدير آموزشى بنگال نامهاى دريافت كرد كه با حقوق صد و بيست و پنج روپيه در ماه به سمت مدرس زبان عربى در كالج پرسيونسى به كار مشغول شود ، اما او تدريس در مدرسهء سليمانيه پتنه را با حقوق كمتر ترجيح داد . هنوز شش ماه از اين كار نگذشته بود كه آقاى باقر العلوم او را در لكنهو به سمت بازرس مدرسهء سلطان المدارس منصوب كرد . در آن زمان استادان مدرسه عبارت بودند از : ولى محمّد ، سيد على ، على عابد ، وجاهت حسين مفتى محمد حسين ، شاه عبد الحسين ، شاه غلام حيدر . در سال 1340 ه ق مولانا على حيدر استاد آخرين كلاس مدرسه و نيز به عنوان بازرس مدرس مشغول به كار شد و تا سال 1344 ه ق / 1928 م اين كار را ادامه داد ، مجلهاى نيز به نام « الكلام » را منتشر مىكرد و در آن ترجمههاى احقاق الحق ، نهج البلاغة و عروة الوثقى را به چاپ
--> ( 1 ) - مولانا ميرزا يوسف حسين در تاريخ 25 شعبان 1318 ه ق در لكنهو به دنيا آمد . مدرك صدر الافاضل را از سلطان المدارس به دست آورد و بقيهء تحصيلات را در مدرسة الواعظين به اتمام رساند ، سپس قاضى شريعت پاراچنار شد . وى به تمام نقاط شبه قارهء هند سفر كرد و كارهاى بسيار بزرگ ملى و دينى انجام داد . از جمله فراهم آوردن اطلاعات لازم براى تأليف كتاب حاضر است و در اين مورد كمك فراوان كرد ( اطال اللّه بقائه ) از سال 1975 م رئيس مدرسة الواعظين مظفر المدارس لاهور است .