سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
389
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مىرساند ، ولى به علت بيمارى برادرش و مشكلات پدرش مجبور شد به وطن بازگردد . مولوى محمد حيدر در سال 1345 ه ق درگذشت و در صفر 1347 ه ق برادر جوانترش اختر حسين وفات يافت و به علت اين همه صدمات مولانا على اظهر توانايى كار را از دست داده بود . بنابراين مديريت « اصلاح » و تمام كارهاى تصنيفى و تأليفى خود را به مولانا محول كرد . مولانا على اظهر در 12 شعبان 1347 ه ق وفات يافت . مولانا على حيدر كارهاى تصنيفى و تأليفى زيادى را از سالهاى 1351 ه ق تا 1358 ه ق انجام داد . مجلات « الشمس » ، « شيعه » و سپس « اصلاح » در روزنامهنگارى زحمات زيادى را مىطلبيد و تمام كارهايى را كه مولانا على اظهر شروع كرده بود مولانا على حيدر رونق بخشيد و سپس فرزندش مولانا محمد باقر با كوشش فراوان آنها را دنبال كرد . از سال 1360 تا 1369 ه ق به علت جنگ ( جهانى دوم ) و نتايج آن « اصلاح و الشمس » تعطيل شد و مولانا على حيدر دايما به تأليف ساير كتب مشغول بود . در سال 1950 م ، نشر « اصلاح » را دوباره آغاز كرد و مديريت آن را به عهدهء مولانا محمد باقر گذاشت و خود به نوشتن سوانح امير المؤمنين عليه السّلام مشغول شد و در سال 1951 م در 504 صفحه به نام اعجاز الولى و در سال 1952 م در 400 صفحه به نام قرآن ناطق به چاپ رسانيد . ضعف و بيمارى در مولانا ادامه پيدا كرد ولى هر قدر ممكن بود مىنوشت و مولانا محمد باقر آنها را كامل مىكرد . در همان زمان نوشتن تفسير را آغاز كرد و يازده جزء از قرآن را به پايان رساند . دربارهء « عقد ام كلثوم » نيز كتاب نوشت . در سوم ژانويه 1957 م به فلج مبتلا شد اما بعد از معالجه بهبود يافت . او بازهم كارها را ادامه داد و نماز جماعت را برگزار كرد اما ديگر به علت بيمارى نتوانست ادامه دهد و در 16 رمضان اين چراغ فروزان براى هميشه خاموش شد . مولانا على حيدر « اصلاح » را به صورت يك مؤسسه درآورد و در تاريخ علوم و بويژه روزنامهنگارى شيعه نقش عمدهاى ايفا كرد تا آنجا كه در تاريخ شيعه ( شبه قارهء هند ) نام وى به خوبى ثبت است . مولانا على اظهر ادامهء خدمات خود را به مولانا على حيدر ، سپرد و مولانا على حيدر نيز ادامهء خدماتش را به فرزند خود مولانا محمد باقر واگذار كرد و مولانا محمد باقر صدر الافاضل نيز با زحمات و خلوص زياد به وسيلهء تصنيف و تأليف به خدمت علم و دين پرداخت . تصانيف او عبارتند از : مجالس خاتون ( سه جلد ، يك هزار صفحه ) ؛ تصوير عزا ( پانصد