سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
372
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
و نه گناه مىكنيد ، بنابراين از عذاب الهى محفوظ هستيد ولى ما به گناه و معاصى پروردگار مبتلا هستيم . با شنيدن اين كلمات شير سرش را پايين انداخت و همراه مادهء خود به طرف جنگل رفت . وى از مردم خواست كه از درختها پايين بيايند ، اما كسى پايين نيامد ، سرانجام هنگامى كه خورشيد طلوع كرد ، مردم از بالاى درختها پايين آمدند و لباس مولانا را به عنوان تبرك گرفتند و وصيت كردند كه در كفنهايشان گذاشته شود . مهدى عليخان بسيار كوشيد كه وجوه دولتى را كه قرار است براى مصارف مختلف تقسيم شود ، به عهدهء مولانا واگذار كند ، اما مولانا از قبول آن خوددارى مىكرد و همين احتياط هنوز در خاندان وى رعايت مىشود . مولانا در تاريخ 25 ربيع الاول 1269 ه ق درگذشت و در مقبرهء حكيم مهدى عليخان به خاك سپرده شد . در تشييع جنازهاش تمام شاهزادگان ، بزرگان ، علماى اعلام ، سلطان العلماء ، سيد العلماء و تعداد زيادى از مؤمنان شهر شركت داشتند . تصانيف او عبارتند از : معيار الاحكام شرح شرائع الاسلام ؛ كفاية المستفيد فى مباحث الاجتهاد و التقليد ؛ ازالة الشبهات فى بيان دلالة النهى على الفساد فى العبادات و المعاملات ؛ تحقيق الصواب فى مباحث الاستصحاب ؛ تداخل اسباب ؛ بعض حواشى كتب فقه و اصول ؛ كاشف القناع عن حجية الاجماع ؛ كاشف الغمّة فى اصالة براءة الذمّة ؛ الفوائد العلوية فى المسائل الفقهيّة ؛ حجية المراسيل و عدمها ؛ رسالة فى تداخل الاسباب ( فقه ، عربى ) . شاگردان او عبارتند از : آقا سيد عبد اللّه ؛ ملا جواد ؛ امير الامراء الحاج علامة عاليجاه ( درگذشته به سال 1281 ه ق ) ؛ امير الامراء الحاج والاجاه ( درگذشته به سال 1289 ه ق ) ؛ دامادش ، سيد مهدى شاه ؛ مولانا سيد محمد جونپورى . سيد على مولوى پير على 1215 ه ق / 1800 م 1285 ه ق / 1868 م مولانا سيد على معروف به مولوى پير على بن سيد حيدر ، عاشق صادق علم بود . در سن پانزدهسالگى مخفيانه پياده از بهيكپور به چهپره رفت و نزد سجادهنشين زيارتگاه آنجا مدت ده سال درس خواند . وقتى استاد خواست كه شاگردش را به سمت سجادهنشين منصوب بكند . وى ازآنجا به لكنهو رفت . در آن زمان حكومت برعهدهء غازى الدّين حيدر بود ، مولانا در مسجدى سكونت گزيد . كسى را نداشت كه از او سؤال كند و چيزى نداشت كه بخورد . يك روز به درگاه