محمد على آزاد كشميرى

346

نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )

خدمتش استفاده نموده‌ام . در اين ظرف ايام ، هرگز نديدم كه از امور مسنونه « 1 » از صوم و صلاة و دعوات مأثوره چيزى از او فوت شود و يا فعلى كه در شرع ، مذموم باشد از او سر زند . حتى در افعال مباحه نيز به احتياط بود . . . سالى يك‌مرتبه به زيارت ائمهء عراق رفتى و چندى توقف نمودى و از علما و مجتهدين آن اماكن تكميل كردى . از آقا محمد باقر بهبهانى و سيد محمد مهدى طباطبائى بروجردى كه از اعلام افاضل سمو المكان « 2 » و سرآمد مجتهدين عالىشان بود ، اجازهء عامه تحصيل نموده روزگارى به عزت و احترام گذرانيد . در سفر مشهد مقدس رضوى از استاد الحكماء ، ميرزا محمد مهدى خراسانى به‌قدر فرصت استفادهء حكميات نمود اما آن بزرگوار را به تعليم و تعلم حكمى و رياضيات رغبتى نبود ، اخبارى مذهب و از فقهاى ظاهر و در فتاوى بغايت محتاط بود . از قبول هدايا و احسان از مردم ، حتى از كرام خلق از دوستان ، احترازى تمام داشت و به لقمه‌اى نان جوين كه از بعضى اراضى موروثى به او مىرسيد مىساخت . و حق با او بود ، چه برفرض محال هرگاه نفس بلندهمت تن به پستى دردهد و به تلاش به‌قدر ضرورت گردن نهد ، طريق تحصيل از وجوه ستوده در اين جزء زمان ناياب و قبول ذلت و زبونى مقدور ، كرام نه . و اگر از دنياطلبى منظور جود و ايثار است به ديگران ، سر همهء سخاوتها ، گذشتن از دنيا و گذاشتن آن چيزى است كه در دست لئام خلق است به آنها . مصنفات بسيارى در هر فن از مآثر قلم فيض‌شيم او بر صفحهء عالم به يادگار است كه متذكر آنها نيستم و اكثرى بعد از برآمدن من از آن ديار تأليف شده‌اند . تا من بودم شرحى مزجى « 3 » بر الفيهء ابن مالك در نحو نوشته بود و چند رساله در فقه كه هريك را به موقع خود خوب نوشته بودند . دو سال قبل از وفاتش از وفور اشفاق استادانه مكتوبى در بنگاله از آن علامه رسيد . . . . . . از آن معلوم شد كه از شوشتر به مشهد مقدس غروى انتقال و در آن مكان بابركت و اعزاز مسكن گزيده ، به احترام و اجلال به افاده و نشر علوم و رضاجوئى خالق متعال اشتغال دارد . يك سال قبل از اين فوتش مسموع شد كه در آن روضهء خلد مثال مدفون گرديد . طوبى له و حسن مآب . اولاد امجاد او : سيد فاضل عارف سيد محمد ، سيد على ، سيد حسين ، سيد حسن » . مؤلف گويد كه چون سال اتمام كتاب تحفة العالم يك‌هزار و دو صد و شانزده هجرى است بنابرآن تقريبا وفات مولانا در حدود سنهء خمسة عشر بعد الالف و المائتين بوده باشد . و العلم عند اللّه .

--> ( 1 ) . مسنونه - مطابق حكم شرع . ( 2 ) . سمو المكان - بلندقدر . ( 3 ) . مزجى - چيز اندك و بىقدر .