محمد على آزاد كشميرى
فهرست 23
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
علماى سدهء سيزدهم و قرن چهاردهم پرداخت و در نگارش آن گذشته از ديدهها و شنيدههاى خود از مآخذ ديگر بهرهها برد و دستكم تا 1325 به تأليف آن سرگرم بود . متن چاپى تكملهء نجوم السماء در دو جلد است : جلد يكم در تكملهء نجم سوم در شرح احوال علماى شيعهء قرن سيزدهم هجرى قمرى ، و جلد دوم در برگزيدهء نجم چهارم است كه « در ذكر برخى از افاضل و اعيان و علما و فقها و محدثين و مفسرين و نبذى از حالات مستعدين و مشتغلين علوم مائهء رابع عشر است ، و اين مشتمل است بر دو حصه : حصهء اول علماى كرام كه در صدهء چهاردهم وفات يافتهاند ، حصهء دوم علمائى كه در آن صده ذات والاصفاتشان موجود بوده » است . 2 - ميرزا محمد هادى كه شعر مىسرود و در شعر به « عزيز » تخلص مىكرد . در 1354 هجرى قمرى درگذشت . * * * نجوم السماء در سه نجم تأليف شده : نجم اول در احوال 269 نفر از علماى شيعهء قرن يازدهم هجرى قمرى . نجم ثانى در احوال 178 نفر از علماى شيعهء قرن دوازدهم هجرى قمرى . نجم ثالث در احوال 83 نفر از علماى شيعهء قرن سيزدهم هجرى قمرى . شيخ آقا بزرگ طهرانى در الذريعة راجع به نجوم السماء چنين مرقوم فرمودهاند : « نجوم السماء فى تراجم العلماء ، فارسى فى تراجم علماء القرون الثلاثة بعد الالف ، للمولوى ميرزا محمد على بن صادق بن مهدى الكشميرى تلميذ مير عباس التسترى اللكهنوى و مير حامد حسين صاحب « العبقات » النيشابورى اللكهنوى . كتبه بامر استاده الاخير سنة 1286 فجعل لكل قرن نجم ، خرج منه الاول و الثانى و بعض الثالث و حال المنية بينه و بين امنيته من تتميم الثالث و الذيل . طبع بالهند 1303 . . . » . كشميرى درضمن شرححالها گاهى تاريخ تولد و مرگها را آورده و گاهى نياورده . من تكيه بر درستى آن تاريخها نكردم و آنها را با منابع ديگر تطبيق دادم . تاريخهائى كه در مراجع ديگر هم بود و اطمينان بيشترى به درستى آنان بود جلو اسم افراد آوردم . اگر دوگانگى در متن با مراجع ديگر بود صحيحترين را در تيتر قرار دادم . تاريخهائى را هم كه در متن نبود از منابع ديگر يافتم . بيشترين استفاده را در يافتن تاريخها از فهرس اعلام الذريعة كردم . مؤلف پس از علت تأليف دربارهء روش كار خود چنين نوشته : « بنابراين ، فقير كثير الذنب و التقصير ، المعتصم بحبل الله و كرمه و غفرانه ، محمد بن صادق بن مهدى - انجاه الله من