محمد على آزاد كشميرى
فهرست 24
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
فلتات لسانه و رزقه مرافقة ائمة فى جنانه - با وجود عدم لياقت و استعداد و كممايگى و قلت مواد ، به امتثال فرمان واجب الاذعان بعضى از علماى اعيان و متكلمين عظيم الشأن - ادام الله تعالى ايام افاضاته و افاداته - در سنهء يكهزار و دو صد و هشتاد و شش هجرى به تأليف اين كتاب مبادرت نمود . و جمعى كه ذكر ايشان در كتب متداوله يافته نشده به ذكر ايشان هم پرداخت ، و ذكر علما را مقصور به مجتهدين اعلام و فقهاى اهل بيت - عليهم السلام - نساختهام بلكه به ضبط اسامى جمعى از اعيان محصلين كه در علوم عربيه و ادبيه يا فنون عقليهء حكميه يد طولى و منزلت عليا داشتهاند نيز پرداخته . و قاعده در ذكر علماى هر مائه چنين گذاشتهام كه كسى كه غالب زمان او در مائهء عاشره باشد اما در اوايل مائهء حادى عشر وفات يافته او را در ذيل فضلاى مائهء حادى عشر نوشتهام ، و در تمام كتاب كه تا آخر مائهء ثالث عشر است بنا بر همين منوال كردهام . ليكن احوال مولانا السيد محمد - صاحب المدارك - را كه وفاتش قبل از مائهء حادى عشر واقع شده به بعض مصالح ، داخل اين رساله نموده شد » « 1 » . با وجودى كه تأليف اين كتاب در سال 1286 شروع شده بوده و مؤلف در 1309 يعنى بيست و سه سال بعد درگذشته اما كار مؤلف پايان نيافته بوده چون او در اواخر اين كتاب مىنويسد : « و فرزند ثالث آن علامهء روزگار ( يعنى محمد قلى خان نيشابورى ) وحيد الاعصار ، فريد الادوار ، درياى ناپيدا كنار علوم عقلى و نقلى ، و سحاب مدرار فنون اصلى و فرعى ، المقتفى آثار آبائه الاطيبين ، و الحامى لذمار اجداده الاكرمين ، آية الله فى العالمين و حجة الحق على الخلق اجمعين ، مولانا و استادنا ، جناب السيد حامد حسين - ادام الله ظله العالى بدوام الايام و الليالى - كه احوال خير مآلش در اوراق آينده مرقوم مىشود . . . » و اين آخرين شرح حال اين كتاب است بنابراين ميرزا محمد مهدى كشميرى - يكى از پسرانش - ادامهء كار پدر را داده و تكملهاى بر اين كتاب نوشته . آن تكمله هم در لكهنو چاپ شده است . مؤلف نجوم السماء در تأليف كتاب خود از منابع مهم زيادى استفاده كرده و با انصاف تمام ، نام مراجع خود را مورد به مورد ذكر كرده . علاوه بر آن به اجازات زيادى دسترسى داشته كه تمام يا قسمتى از آنها را در جاى خود نقل كرده است ، منابع نجوم السماء عبارتند از : 1 - در منثور ، تأليف على بن محمد بن حسن شهيد ثانى . 2 - نقد الرجال ، تأليف سيد مصطفى تفرشى .
--> ( 1 ) . كتاب حاضر ، ص .