شرح التلخيص « 1 » را در زمانى تصنيف كردم كه نوزده سال تمام از عمر من نگذشته بود ، و قبل از آن چندين كتاب ديگر از متون و شروح و حواشى كه زياده از ده كتاب باشد تصنيف كردم از آن جمله كتاب تمحيص در علم بلاغت و توابع آن ، و كتاب زبده در اصول دين ، و كتاب الخور البريعة فى اصول الشريعة « 2 » در اصول شريعت و فروع آنها ، و كتاب كاشف و شرح عقايد نسفيه است . و در عمر ده‌سالگى شرح مختصر و شرح مطول را كه بر كتاب تلخيص سعد الدّين تفتازانى است به مردم درس مىگفتم » . انتهى محصل كلامه . و در رسالهء ملا حيدر على مجلسى به تقريب ذكر جمعى كه نسبت مصاهرت و دامادى به خاندان آخوند مجلسى - عليه الرحمة - داشتند گفته است كه : « از جملهء منسوبين به مصاهرت اين خاندان مولانا علامه بهاء الدّين محمد بود كه مشهور به فاضل هندى است - رحمه اللّه - و از تصانيف او كتابها است از آن جمله شرح او بر كتاب قواعد مشهور است » . و شيخ محمد على حزين در سوانح عمرى خود به تقريب ذكر جمعى از علماى اصفهان كه به صحبت ايشان رسيده بود گفته است كه : « ديگر عمدة المجتهدين مولانا بهاء الدّين محمد اصفهانى است كه مدتها بود كه به افادهء علوم دينيه مشغول و در شرعيات ، مرجع اهل زمان خود بود و اخلاق بغايت ستوده داشت و چون در صغر سن با والد خود به هند افتاده بود به « فاضل هندى » مشهور بود . قبل از حادثهء اصفهان يعنى تسلط افاغنه كه در اوايل سنهء يك‌هزار و يك‌صد و سى و پنج ( 1135 ) هجرى واقع شد وفات يافت . 53 ) الشيخ محمد بن يوسف بن على بن كنبار الضميرى النعيمى اصلا البلادى منشا و مسكنا البحرانى [ - 1130 ه . ق ] « 3 » در لؤلؤة البحرين مسطور است كه شيخ محمد مذكور فقيه و عابد و صالح بود و پيوسته بر كتاب مصباح شيخ طوسى كه مشتمل بر آداب نماز شب و ادعيهء آن است عمل مىنمود . و از تصانيف او است ديوان شعرهاى خوب مشتمل بر مرثيه‌ها در مصائب حضرات اهل بيت - عليهم السلام - و كتاب مقتل حضرت امير المؤمنين - عليه السّلام - و در بعض نسخ به‌جاى كتب مزبور كتاب مقتل امام حسين - عليه السلام - است . و شعر او بليغ و نفيس بوده است . وفاتش در بلدهء قطيف در ماه ذيقعدهء سنهء

--> ( 1 ) - طبقات اعلام الشيعة : « منبه الحريص على فهم التلخيص » . ( 2 ) - متن : « الخود الجارية » . ( 3 ) - طبقات اعلام الشيعة ، ص 709 ، لؤلؤة البحرين ، ص 109 ، فيض القدسى ( ضميمهء جلد 102 بحار الانوار ) ص 92 ، انوار البدرين ، ص 180 . در طبقات اعلام الشيعة : « محمد بن يوسف بن على بن كنبار ( الكمبار ) النعيمى الضميرى البلاذرى » .