محمد على آزاد كشميرى
164
نجوم السماء في تراجم العلماء ( فارسي )
عليقلى خان واله در تذكرهء خود كه مسمى به رياض الشعراء است آورده كه : « ميرزا محمد رفيع واله قزوينى از فضلاى عصر و علماى دهر است . لئالى آبدار مواعظ و نصايح او آويزهء گوش خاص و عام بوده فن شعر و انشا به آئينى كه بايد ضميمهء ديگر كمالات ساخته بود . كتاب ابواب الجنان را كه مشتمل بر ترجمهء احاديث اهل البيت - عليهم السلام - است در غايت كيفيت و رنگينى ، تسويد نموده . در اوايل جلوس خاقان مالك رقاب يعنى سلطان حسين صفوى داعى حق را لبيك اجابت گفت » . در تذكرهء نتايج الافكار مسطور است كه : « صاحب فكر بلند و طبع متين ، ميرزا محمد رفيع واعظ از اكابر قزوين كه نوادهء ملا فتح الله واعظ قزوينى است به وسادهء « 1 » تعليم و تربيت شائقين جا داشت و به وعظ و پند خلايق نظر مىگماشت . در نظمپردازى از همنوايان ميرزا صائب و طاهر وحيد بود و طريق سخن به تلاش تازه و معانى دلنشين به خوشاسلوبى مىپيمود . مثنوى معركهء شاهعباس با تليم خان ازبك بس رنگين و نيكو گفته و لئالى آبدار مضامين را به رشتهء فصاحت و بلاغت سفته . در اواخر مائهء حادى عشر بساط هستى پيچيد » . 265 ) الشيخ سليمان بن على بن سليمان بن راشد بن ابى ظبية البحرانى الاصبعى اصلا الشاخورى « 2 » مسكنا [ - 1101 ه ق ] : « 3 » شيخ حر عاملى او را از جملهء معاصرين خود آورده و به « علامه و فاضل و فقيه » ستوده . و شيخ يوسف بحرانى در لؤلؤة البحرين گفته كه شيخ سليمان مزبور فقيه نبيه و مجتهد صرف بوده و از تصانيف او رسالهاى است در تحريم نماز جمعه در زمان غيبت امام - عليه السلام - و شيخ احمد بن محمد بن يوسف بحرانى مقابى خطى در نقض و جواب رسالهء مذكوره رسالهء خوب موافق حق و صواب تصنيف كرده . ديگر از تصانيف او است رساله در تحليل تتن و قهوه كه در آن كلام بعضى از علماى عجم را كه قائل به تحريم بودهاند رد كرده است . ديگر رساله در علم كلام مشتمل بر تحقيق اصول دين ، و رساله در تحليل ماهيها است . وى از شيخ احمد بن شيخ محمد بن على مقشاعى اصبعى و هم از استاد خود شيخ على بن سليمان بن حسن قدمى بحرانى - كه حالش گذشت - روايت دارد . شيخ سليمان بن عبد الله بحرانى شاگرد او بود و از او روايت دارد . شيخ سليمان بن على مذكور در سال يكهزار و يكصد و يك ( 1101 ) هجرى وفات يافت و سيد عبد الرءوف جد حفصى بحرانى كه خصوصيت با او
--> ( 1 ) . وساده - مسند و تخت و اورنگ . ( 2 ) . شاخور ديهى از ديههاى جزيرهء بحرين واقع در دو فرسخى ميانهء جنوب و مغرب منامه است ( فارسنامهء ناصرى ، ص 1265 ) . ( 3 ) . طبقات اعلام الشيعة ( قرن دوازدهم ) ، ص 320 ، امل الآمل ، ج 2 ، ص 129 ، رياض العلماء ، ج 2 ، ص 451 ، لؤلؤة البحرين ، ص 13 .