رضا قليخان هدايت
مقدمه 27
مجمع الفصحاء ( فارسي )
ذكر معاصرين خصوص شعراى هندوستان بقليل اكتفا نمود چه اكثر افكار اين جماعت مزخرف و لاطايل است و غرض راقم حروف در تسويد اين اوراق اينست كه به قدر مقدور اشعار بلند و افكار ارجمند فراهم آيد نه اينكه جمعى كثير از موزونان را ذكر نمايد و از جنس شعر درين تذكره بانتخاب مثنويات مشهور نگرويد چه اگر از شاهنامهء فردوسى و خمسهء نظامى و امير خسرو و سبعهء مولوى جامى و مثنوى حضرت مولوى معنوى قدس سره و غير ذلك انتخابى مىكرد قريب بيست هزار بيت برين تذكره مىافزود » و همچنين در مقدمهء كتاب ادعا كرده است كه « . . . در هنگام تحرير اين اوراق قريب هفتاد ديوان از شعراى فصيح البيان و تذكرههاى خلف و سلف و تاريخ و كتب ديگر مثل نفحات و امثال آن و مجالس العشاق و غيره در نظر راقم حروف بود » . و گذشته از اينها كه نام برده است اگر در متن كتاب دقت شود در ترجمهء شاعران و انتخاب شعر از كتاب عرفات العاشقين تقى الدّين اقتباس بسيار كرده است اما گاهى اين كتاب را مورد انتقاد قرار مىدهد و مؤلف او را بنسيان و كممايگى و اشتباه متهم مىكند چنان كه در ترجمهء حكيم سنائى دربارهء يكى از رباعىهاى او چنين مىنويسد : « اين رباعى را ميرزا صائب باسم حكيم سنائى نقل كرده و تقى اوحدى بنام شيخ ابو سعيد ابو الخير در تذكرهء خود ضبط نموده : اى عهد تو عهد دوستان سر پل * از وصل تو هجر خيزد از كين تو ذل پرمشغله و ميان تهى همچو دهل * اى يكشبه همچو شمع يك روز [ ه ] چو گل مصرح ثانى را تقى اوحدى چنين نوشته : از مهر تو كين خيزد و از عز تو ذل و اين بسياق باقى مصراع اقربست راقم حروف را اعتماد بقول و ضبط تقى اوحدى نيست چه مير مزبور بسيار كممايه و كمتتبع بوده چنان كه بعض رباعيات شيخ ابو سعيد و بابا افضل كاشى را بنام شيخ بايزيد قدس سره نقل كرده و حال آنكه هيچكس از متقدمين و متأخرين و ارباب خبرت و اهل تحقيق ذكر نكردهاند كه شيخ بايزيد شعر مىفرموده تقى اوحدى را نسيان بسيار نيز بوده چنان كه گاه هست كه يك شعر را بنام سه كس و چهار كس نقل كرده است سواى آنچه بر خود وى مشتبه بوده است » ( نقل از نسخهء خطى رياض الشعراء متعلق بكتابخانهء ملك ) .