رضا قليخان هدايت
مقدمه 28
مجمع الفصحاء ( فارسي )
خزانهء عامره كتاب خزانهء عامره تأليف مير غلامعلى آزاد پسر سيد محمد نوح حسينى واسطى بلگرامى نيز در شمار تذكرههاى فارسيست . مير غلامعلى از مؤلفان و فاضلان هند در سدهء دوازدهم هجرتست كه در 25 صفر 1116 متولد شد و در 21 ذىقعده 1200 درگذشت او بتصريح خود براى تهيه و تنظيم تذكرهء خزانهء عامره از كتاب لباب الالباب محمد عوفى استفاده كرده و نسخهء ناقصى از آن « از نصف ترجمهء رودكى تا آخر ترجمهء نظامى گنجوى در دست داشته است » . « 1 » آتشكدهء آذر ديگر از تذكرههاى معروف تذكرهء معروف به آتشكده است تأليف لطفعلى بيك پسر آقا خان متخلص به آذر از طايفهء بيگدلى متولد بسال 1134 هجرت . آذر از شاعران و اديبان سدهء دوازدهم هجرت و از كسانيست كه طرفدار بازگشت بسبك شعر خراسانى بود بههمينجهت در تذكرهء خود هرجا نامى از شاعران سدهء نهم ببعد بخصوص آنها كه بشيوهء معروف بهندى شعر سرودهاند مىرسد زبان بنكوهش مىگشايد بذوق و فطرت سليم و شعرشناسى آذر از انتخابهاى بسيار زيباى او مىتوان پى برد آذر كتاب خود را آتشكده نام نهاد و آن را به دو مجمره و يك شعله و سه اخگر و چند شراره و فروغ و پرتو و خاتمه منقسم و مرتب كرده است در حال حاضر دوست فاضل آقاى حسن سادات ناصرى تصحيح و طبع آن اشتغال دارد و ما خواننده را بانتشار آن نويد مىدهيم اميدست كه آقاى سادات ناصرى در به تصحيح آن و توضيح نكتههاى لازم و معرفى كتاب و مؤلف آن دقيقهاى فرونگذارد و خدمتى شايسته انجام دهد . سفينهء خوشگو ديگر تذكرهايست معروف بسفينهء خوشگو . گردآورنده و نويسندهء اين كتاب شاعرى بوده كه از حال او اطلاعى درست در دست نداريم . همينقدر مىدانيم كه او شاگرد ميرزا محمد افضل سرخوش بود و تخلص خوشگو را استاد براى او انتخاب كرده است اين سفينه در زمان شاهى محمد شاه هندى در جهانآباد دهلى تاليف شده و در اصل چهار دفتر بوده ولى سه دفتر آن در دست نيست . نسخهء خطى دفتر دوم اين نسخه در كتابخانهء مجلس شورا محفوظست اين دفتر شعر 770 تن از شاعران متقدم و متأخر را در بردارد ( فهرست ابن يوسف ) و 243 برگست « درى » شاعر در
--> ( 1 ) مقدمهء لباب الالباب مصحح نفيسى .