رضا قليخان هدايت
مقدمه 21
مجمع الفصحاء ( فارسي )
به زبان فارسى گردانيده شده است . يكبار بوسيلهء شخصى بنام فخرى هراتى . او در سال 928 اين كتاب را به فارسى گردانيده و نام آن را لطايفنامه نهاده است . فخرى در آخر كتاب مجلسى افزوده و در آن فهرستى از 189 تن شاعر كه مورد نظر مؤلف اصلى كتاب يعنى امير عليشير قرار نگرفته ترتيب داده است . در سال 927 شخص ديگرى بنام محمد پسر مبارك قزوينى معروف بحكيم شاه بترجمهء مجالس النفائس همت گماشت و در سال 929 آن را بپايان رسانيد . اين مترجم فصلهاى كتاب را در هشت « بهشت » ترتيب داد و فصل هشتم اصل كتاب را مختصر كرد و بفصل هفتم افزود و بجاى آن فصل ديگرى بعنوان بهشت هشتم بدان پيوست و آن را به دو روضه بخش كرد . روضهء اول در ذكر شاعران ماضى قبل از زمان سلطان سليم خان و روضهء دوم در ذكر سلطان سليم خان و شاعران دربار او ؛ و در روضهء اول بيشتر از بهارستان جامى اقتباس كرده است اما روضهء دوم به جهت اشتمال بترجمهء شاعران معاصر مترجم قابل توجه و اهميتست . از كتاب مجالس النفائس ترجمهء ديگرى بوسيله شخصى بنام شاه على پسر عبد العلى صورت گرفته ( براى اطلاع نگاه كنيد بمقدمهء كتاب مجالس النفائس بقلم آقاى على اصغر حكمت ) كتاب مجالس النفائس نيز مورد استفاده و مأخذ و سند معتبريست براى تحقيق در حال شاعران سدهء نهم هجرت . تحفهء سامى پس از اين تذكره بايد تحفهء سامى تأليف سام ميرزا فرزند شاه اسماعيل صفوى را نام برد . سام ميرزا در روز سهشنبه بيست و يك شعبان 923 هجرت به دنيا آمد و در سال 983 بامر شاه اسماعيل دوم شهيد گرديد . اين شاهزاده در ضمن زندگى پرآشوب و آشفته و پرحادثهء خود بشعر و ادب توجه و رغبت نشان داده است و كتاب تذكرهء موسوم بتحفهء سامى را از خود بيادگار گذاشته است . اين تذكره حاوى ترجمه و شعر شاعران آغاز دوران صفويانست و به علت اشتمال بشرح حال و شعر نزديك 700 تن از شاعران گمنام كه در جاى ديگر كمتر مىتوان اطلاعى از آنان بدست آورد ، مورد توجه و داراى اهميتست . تذكرهنويسان پس ازو ازين كتاب استفاده كردهاند مرحوم رضا قلى خان نيز بدان توجه داشت و در مقدمهء كتاب در ضمن تذكرههاى معروف از آن نام برده است تأليف اين تذكره در سال 957 پايان يافته است .