را كه سبب به وجود آمدن تذكرهء « مآثر الباقريّه » شد ، توجّه به « تسكين حدت طبع و تخفيف شدت اوامر سيّد در تعقيب و تكفير صوفيهء زواره كه تبعات آن دامن‌گير وفا و يموت نيز مىشد « 1 » » مىداند . قدرت ، ثروت ، نفاذ امر و ادب دوستى و شاعرنوازى سيّد شفتى از جمله عواملى بود كه در تاريخ عالمان اسلامى در كمتر كسى يك جا گرد آمده بود و بلكه جامع جميع اين‌ها وجود نداشت . همين امر باعث شده بود كه سخن‌سرايان بسيارى از ساير بلاد يا گرد او مىآمدند و يا بر او از شهرها و حتى سرزمين‌هاى ديگر مانند هند و روم و بلاد عربى ، ستايش‌نامه مىفرستادند و از اين قبل ، بعضا به صله‌هاى معتنابهى چنگ مىيازيدند . شاعرى عرب كه در يكى از اين مديحه‌ها ، در مصرعى خطاب به او گفته بود : « انا الذى احتاج ما يحتاجه » « يعنى من به لفظ « الذى » مىمانم ؛ چنان‌كه او احتياج به صله دارد ، من هم نياز به صله و انعام تو دارم . « 2 » » سيد هم برحسب مورد و اقتضاى خواهش ستاينده براى يكى خانه مىخريد ، براى ديگرى زندگى ترتيب مىداد ، به شاعرى جايزه‌اى چشم‌گير مىبخشيد و اجمالا از اين قصايد و قطعات ، ديوانى بزرگ و پراكنده فراهم آمده بود . وفا ، زيركانه جمع‌آورى منتخبى از اين مدايح را پيشنهاد كرد تا از آن - چنان‌كه متداول بود - تذكره‌اى پديد آورد . پس خواسته‌اش كه پسند سيّد نيز بود « مقرون به قبول و تمنّايش ، به حصول ، موصول آمد ، كه آن فرايد جرايد ملاحت و لآلى اصداف فصاحت كه اكنون ، لؤلوئى منثور ، كنايتى از آن است ، به نظم آن‌ها پردازد و مجموعه‌اى از آن جواهر منظومه سازد ، حسب الاشاره لازم البشاره ، به جمع آن‌ها پرداخت و مآثر الباقريّه‌اش موسوم ساخت . « 3 » » پس وفا دست به كار شد و ابتدا از بقيه شعراى مشهورى كه با سيّد به نحوى مرتبط بودند يا به او ارادت مىورزيدند ولى تا آن روز در مدايح او سروده‌اى نداشتند نيز درخواست شعر كرد . عموم آن‌ها تقديم كردند . « 4 » سپس آنچه كه از سرگذشت سرايندگان آن مجموعه مىدانست و قابل ذكر مىشمرد ،

--> ( 1 ) - « وفا در حق هما » ، پيشين ، ص 12 ( 2 ) - تنكابنى ، ميرزا محمّد : قصص العلماء ، ص 145 ( 3 ) - مآثر الباقريّه ، ص 59 ( البتّه هشتاد و شش سال پس از اين ، مولوى سيّد اولاد حيدر بلگرامى تذكره‌اى ديگر با همين نام در دهلى منتشر ساخته كه سوانح امام پنجم ( ع ) است و نبايد با اين تذكره مشتبه شود . ر ك : تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، ج 2 ، پاورقى ص 110 ) ( 4 ) - برخى نيز به هر دليلى خوددارى كردند از جمله هماى شيرازى . گواينكه او بعدها مدايح و مراثى جداگانه‌اى براى سيّد سرود . ر ك : مكارم الآثار ، ج 5 ، ص 1615