الف ) نويسنده هنديست و نثر وى - مانند نثر بسيارى از هم‌وطنان فارسىنويسش - به‌خصوص از لحاظ نحو جمله‌ها و هم‌نشينىهاى الفاظ براى خوانندهء فارسىزبان ( يا ايرانى ) خالى از ابهام نيست ؛ برخى مشكلات اين‌چنينى كه از دويست مورد متجاوز بود ، با رجوع به منابع مكتوب ديگر و به لطف و يارى استادان دانشمند و دوستان آگاه - كه نام‌هاى شريفشان به رسم امتنان در پايان همين گفتار ثبت شده است - بر طرف شدند و يا غلطها قياسا تصحيح گرديدند ، و ما بقىِ نيز با كلمهء « كذا » و يا نشانهء پرسش در درون دو كمان ( پرانتز ) مشخّص شده‌اند . ب ) بسيارى از اشتباهات تاريخى تذكره‌نويسان متقدّم‌تر را ، صاحب كتاب حاضر نيز تكرار كرده است ؛ در كنار اين‌گونه اشتباهات ، استناد و اتّكا به افسانه‌ها و خرافه‌ها نيز به وضوح ديده مىشود ، كه نگارنده در يادداشت‌هاى خود در حدّ توان خويش و با بهره‌گيرى از منابع معتمد و دقيق ، به نقد يا اصلاح آنها دست برده است ، و البتّه بيشترين اهتمام خود را در اين امر ، صرف بخش‌هاى وابسته به ادبيّات فارسى كرده است . « 1 » به‌هرحال ، ازآن‌رو كه اين كتاب در زمرهء آثار علمى كلاسيك فارسى و به‌ويژه از متون مرجع اين زبان به شمار است و حتّى در تأليف برخى منابع امروزين ما نيز مورد استفاده بوده است « 2 » ، تصحيح و چاپ آن را به همراه يادداشت‌هاى انتقادى پذيرفتيم . محقّقان زبان‌شناسى نوين ، جستجو در هريك از حوزه‌هاى جغرافيايى زبان را امرى ضرورى و درخور توجّه تلقّى مىكنند ؛ فارسى نوشتارى هندوستان - به‌عنوان يكى از قلمروهاى زبان ملّى ما - بر خلاف تصوّر عامّهء اديبان فارسىزبان ( كه آن را سست و بىمايه مىدانند ) نه تنها كم‌ارزش نيست ، بلكه از جهات مختلف و از ديدگاه شاخه‌هاى وابسته به زبان‌شناسى تاريخى ، قابل بررسى و مطالعه است . تحقيق در دايرهء واژگان ( vocabulary ) و توصيف ويژگىهاى دستورى ( به‌خصوص نحوى ) ، از مهمترين جنبه‌هاى زبان‌شناختى در سبك‌شناسيند كه امروزه در كشورهاى پيشرفته بسيار مورد توجّه و علاقهء محقّقان است . اميد كه شاهد تلاش‌هاى جدّىتر پژوهشگران فارسىشناس در تهيّهء فرهنگ‌هاى

--> ( 1 ) - به دو دليل كاملا روشن ؛ يكى اينكه مطالب طرح شده دربارهء علومى نظير موسيقى و طبّ و جغرافيا و . . . در اين كتاب ، ارزش علمى چندانى ندارند . ثانيا ، نقد جامع اين بخش‌ها در صلاحيت اينجانب نيست . ( 2 ) - نام مرآة الخيال بارها در لغت‌نامهء دهخدا آمده ، و مطالبى از آن ، در اثر يادشده نقل گرديده است .