دوازدهم هجرى بود . بعد از مطالعهء سفرنامه و تاريخ احوال وى با شخصيت قابل احترام او بيشتر آشنا شدم . در برابر خود متفكّر پرشورى را ديدم كه بر مردمان خويش دل مىسوزاند و سعادت آنان را جستجو مىكرد ولى از بد حادثه به دورانى گرفتار آمده بود كه هرچه بيشتر مىكوشيد كمتر نتيجه مىگرفت . به قول سرجان ملكم : به زحمت مىتوان دورانى به اين ناخوشايندى تصوّر كرده ، مدت يك قرن بدون اين‌كه هيچ واقعهء سياسى بزرگى رخ دهد و آن آرامش و صلح و صفاى فوق العاده براى ايران فايده‌اى نداشت ، اين دوره با هيچ دست‌آورد قابل ملاحظه‌اى از دوران ديگر متمايز نيست . « 1 » اين انديشمند مصلح بسيار فراتر از زمان خود مىانديشيد . در اين دورهء سكون و سكوت كه گويى همه‌چيز در بستر زمان از حركت ايستاده و همهء دستاوردهاى علمى و هنرى مرده‌ريگ گذشتگان است ، او ايستاده بر قلّهء زمان و با اشراف كامل ، بيانگر تفكّراتى است كه او را از زمانه‌اش جدا مىكند . گويى براى آيندگان سخن مىگويد . براى بسامان شدن اوضاع ايران بطور اخصّ و شرق بطور اعمّ ، اقتدار توأم با نظم و آگاهى را پيشنهاد مىكند و تنها راه رهايى را در تلفيق اين سه مسأله مىداند ، انديشه‌اى كه هنوز هم درمانگر است . حزين نويسنده‌اى بسيار پركار است . آثار بسيار زيادى در زمينه‌هاى مختلف فكرى از خود برجاى نهاده است . او تجربه‌گر دانشهاى زمان خويش است . هريك از آثار او به منظور خاصّى تأليف يافته‌اند . تأليفات او در زمينه‌هاى فقهى ، كلامى ، منطقى و فلسفى بيانگر تئورى و انديشهء جديدى نيست . او مىنويسد تا بدانند كه بر علوم زمانه خويش اشراف كامل دارد .

--> ( 1 ) . تاريخ ادبيات ايران ( از صفويّه تا عصر حاضر ) ، ادوارد براون ، صص 124 - 125 .