الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

54

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

اين فرزند بوده است و ابو الحسن جعفر بن موسى داراى فرزند بوده است . و اما ابو عبد اللّه حسين اكبر كه عقب او تا به آخر آن است كه مؤلف تهذيب الانساب آورده است . مؤلف گويد : منظورم از نقل كلام مؤلف تهذيب ، اين است كه بگويم نسب سيد از صحيح‌ترين نسبهاست . و در ضمن آن اعتراف شده است كه وى از خاندان رسول اكرم ( ص ) است و بيتى كه از او باقى مانده است در هر بابى بر بيوتات مكرّمين ديگر برترى دارد . و گفته است : زبانزد دانشمندان است كه عامه در روزگار خلفا متوجه شدند مذاهب فرعى دستخوش تشتت و تفرق قرار گرفته و اختلاف آراء و تفرقه هواها بر عقايد مردم حكمفرماست . چنان‌كه ضبط همه آنها از عهدهء بزرگان بيرون است . براى هريك از صحابه و تابعين و ديگران كه به پيروى از آنها قدم برمىدارند ، تا روزگار مخالفان مذهب ويژه بوده است و در مسائل شرعيه فرعيه و احكام دينيه عمليه اعتقادى ويژهء نسبت به خود ابراز مىدارند و بالاخره درصدد برآمدند تا تقليلى در مذاهب ايجاد كنند و به تحليل آنها بپردازند . به دنبال اين انديشه تصميم گرفتند تا از ميان مذاهب مختلفه به چند مذهب اكتفا كنند و مردم را به پذيرفتن آنها تشويق نمايند و اين تصميم را از آنجا براى خود برگزيدند كه ديدند چنين اختلافى در ميان ترسايان به وجود آمده بود ؛ زيرا پس از آنكه عيسى از انظار ايشان غايب گرديد و اختلاف مذهبى در ميان آنان به ظهور رسيد و انجيلهاى متعددى در دست آنها قرار گرفت و اقوال مختلفى در ميان ايشان حكمفرما شد ، چاره را در آن ديدند كه از ميان آن‌همه انجيل كه در دست مردم قرار گرفته به چهار انجيل متّى و مرقس و لوقا و يوحنّا اكتفا نمايند و اناجيل ديگر را از اعتبار و اهميت ساقط نمايند . بدين‌ترتيب انديشهء خود را جامهء عمل پوشانيدند و در نتيجه آن به تأسيس فروعى كه بر پايه ظن و گمان و تمايلات نفسانى و استحسان برقرار بود پرداختند ؛ ما چگونگى آنها را در بخش دوم از كتاب خود كه موسوم به وثيقة النجاة است توضيح داده‌ايم . و نيز آنها را در يكى از رساله‌هاى خود كه در رد كافران گمراه تأليف كرده‌ايم ، بيان كرده‌ايم . پس از آنكه اين موضوع زبانزد عام و خاص گرديد و نگرانى در مردم به وجود آمد رؤسا و عقلاى آن مردم چنين تصميم گرفتند كه براى تثبيت مرامهاى مختلف از هر