الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

440

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

قاضى نور اللّه در مجالس المؤمنين مىنويسد : عمدة المفسرين امين الدّين ثقةالاسلام ابو على فضل بن حسن بن فضل طبرسى از نحارير علماء تفسير است . تفسير كبير او كه مسمّى به مجمع البيان است در جامعيت او در فنون فضل و كمال بيانى كافى و دليلى وافى است ، معاصر صاحب كشّاف بوده و بعد از فراغ از تفسير كبير خود ، چون تفسير كشّاف به نظر او رسيده و آن را پسنديده ، تفسيرى ديگر ، مختصر كه جامع فوائد تفسير كبير خود و لطائف كشّاف باشد در سلك تأليف كشيده و آن را جوامع نام نهاده . اين تفسير در ميان مردم متداول و مشهور و معتبر و منظور است و تفسيرى ثالث ، اخصر [ از آن دو ] نيز دارد و او را مصنّفات در فقه و كلام است . از كتاب لمعهء دمشقيه در مبحث رضاع ، ظاهر مىشود كه مجتهد نيز بوده . قبر شريفش در موضع مطهّر غسلگاه « * » [ كه جسد مطهر حضرت رضا ( ع ) را در آنجا غسل داده‌اند ] در مشهد مقدس رضوى واقع است و فقير به شرف زيارت او رسيده و از ميامن روح شريفش مقتبس گرديده . مؤلف گويد : طبرسى ( قدس سره ) با زمخشرى مؤلف كشاف معاصر بوده است ليكن در هنگامى كه به تأليف مجمع البيان اشتغال مىورزيده از تفسير كشّاف اطلاعى نداشته است و چنان‌كه قاضى نور اللّه اظهار داشته پس از دسترسى به كتاب وى به تأليف جوامع الجامع پرداخته است . بديهى است ، مجتهد بودن طبرسى ( قدس سره ) از امور آشكارى است كه نيازى به هيچ‌گونه ، گواهى ندارد بخصوص كه اجتهاد او را مىتوان از موضع واحدى به دست

--> ( * ) مؤلف پيش از اين نوشت ، مرقد شريف طبرسى در محل قتلگاه واقع شده كه مقتل حضرت رضا ( ع ) بوده ليكن قتلگاه بدان جهت بوده كه مردم بسيارى در آن محل به دست عبد اللّه ازبك از پاى درآمدند . در اينجا محل مزبور را به‌عنوان غسلگاه خوانده كه جسد مطهر حضرت رضا ( ع ) را در آنجا غسل داده‌اند . اينجانب در هشتمين پيشواى شيعه ، ص 103 نوشته‌ام مقبره وى در حاشيهء خيابان طبرسى واقع شده و چند سال پيش از 1386 كه سال تأليف كتاب مزبور بوده به همت مرحوم حاج ميرزا على كازرونى يزدى متوفى 1387 ه . ق كه از تجار نيكوكار مشهد بوده به صورت بسيار آبرومندى بنيان شده . در اين اوقات براثر تسطيح اطراف صحنين كه باغ رضوان ، خراب شد مقبره وى نيز رو به ويرانى گذارد و هم‌اكنون صورت مرقد معتبرى براى وى ساخته‌اند كه مزار زوار و مجاور مشهد مقدس مىباشد - م .