الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
339
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
( تتمّه ) شيخ على نقى با شخصيتى كه داشت ، در رساله حرمة شرب التتن دوازده دليل براى حرمت آن ايراد كرده است و ازآنجاكه دليلهاى يادشده از مثل او خالى از اهميت نبوده ، دوست داريم كه آنها را در ذيل شرح حال او ايراد كنيم . يكى از دانشمندان معاصر در رساله فوائد خويش خلاصهاى از دليلهاى او را كه در رساله مزبور بيان نموده است متذكر گرديده و ضمن فائدهاى چنين نوشته است : يكى از متأخران دانشمندان ما كه استعمال تنباكو را حرام مىدانسته رسالهاى در اين خصوص تدوين نموده و چندين وجه براى حرمت تنباكو استدلال نموده است : وجه اول : تنباكو از جمله ، خبائثى است كه قرآن كريم استعمال آن را تحريم نموده است و خبيث آن چيزى است كه طبع سالم از آن متنفر مىباشد و بايد پيش از آنكه به آن عادت كند و به وسوسهء شيطان كه دشمن انسان است به كشيدن آن ادامه دهد ، از آن دورى كند و استعمال تنباكو از اين قبيل است و ما بقى آن موكول به وجدان و انصاف مىباشد . وجه دوم : استعمال تنباكو ، از وسوسههاى شيطان مىباشد و گواه بر آن ، شدت علاقهاى است كه ياوهسرايان و افراد نادان و فاسق نسبت به آن ابراز مىدارند و در بيشتر اوقات در مجالس خوشگذرانى به آن مىپردازند و به فسق و ياوهگوئى خويش مىافزايند و در ضمن آن از استعمال ظرفهاى طلا و نقره كه به كار بستن آن را شرع اسلام حرام كرده است ، ابائى ندارند و از اين راه به تيرهدلى و امثال آن گرفتار مىشوند . استعمال تنباكو به ترتيب از ناحيهء كافران و مشركان فرنگى و سپس از مخالفان و پس از آن از سوى مستضعفان كه شيطان ، زشتى آن را از نظر ايشان محو كرده به وجود آمده و خدا فرموده :
--> - شايستهترين و بااستعدادترين فرزندان او بود و تاريخ ميلاد او را « روشنىده چشم من است » يافته ليكن عمرى به كمال نيافته و سال 1015 ه . ق وفات يافته است . در وفات او گفته است : رفتى تو و شد سياه عالم در چشم * خواهد تاريخ اين سياهى گر چشم تا نام برآورد به « داغى » داعى * داغ غم تو نهد چو مردم بر چشم سال 1015 تاريخ فوت اوست - م .